Stanisław Niewitecki image

Stanisław Niewitecki

ur. 26 kwietnia 1904
 
 
„Kolekcjoner, numizmatyk, współzałożyciel Towarzystwa Numizmatycznego w Bydgos...”
Zespół Szkół Szkoła Podstawowa im. ppłka Włodzimierza Kowalskiego w Gołańczy
Medalion

Medalion z podobizną Stanisława Niewiteckiego.

Stanisław Niewitecki

Tablica pamiątkowa ufundowana Stanisławowi Niewiteckiemu przez członków Towarzystwa Numizmatycznego w Bydgoszczy.

Zdjęć: 4


Młodość i życie dorosłe

Stanisław Niewitecki był kolekcjonerem monet i medali mających wartość zabytkową. Był znawcą numizmatów, specjalistą badającym i opisującym dawne monety. Urodził się 26 kwietnia 1904 roku w Gołańczy koło Wągrowca. Rodzice Jego to Kazimierz i Maria Magdalena zd. Zeidler. Ojciec był rzemieślnikiem.

W 1918 r. ukończył szkołę ludową w Gołańczy, a w 1921 r. Miejską Szkołę Handlową w Bydgoszczy. Praktykę zawodową odbywał w Banku Ludowym w Gołańczy. Od roku 1922 pracował w Banku M. Stadthagena Sp. Akc. w Bydgoszczy. Był likwidatorem tego banku w 1932 roku. Do 1939 roku pełnił funkcję zarządcy jego masy konkursowej. W 1937 roku uruchomił w Bydgoszczy pionierską wytwórnię chleba szwedzkiego pn. „Chleb szwedzki, S-ka z o.o.” produkującą 6 gatunków sucharów /m.in. również chleb Grahama/, głównie dla marynarki polskiej i dla firmy Pakulscy w Warszawie. Prowadził ją do września 1939 r. W latach 1938-1939 był ponadto dyrektorem fabryki „Kauczuk” w Bydgoszczy. Po wybuchu wojny Stanisław Niewitecki jako starszy strzelec dotarł w poszukiwaniu swej jednostki wojskowej pod Warszawę. Po powrocie, na wiadomość o bestialstwach popełnionych przez Niemców w Bydgoszczy, schronił się u rodziców w Gołańczy. W grudniu wraz z nimi został wysiedlony do Zamościa. W Zamościu pracował w fabryce wódek J.Ostera. Niemieckie nazwisko właściciela i doskonała znajomość języka niemieckiego pozwalała Niewiteckiemu jako pełnomocnikowi Ostera na pozyskiwanie surowców. Fabryka część swoich dochodów przekazywała na zaopatrzenie oddziałów Armii Krajowej i Batalionów Chłopskich. Gdy Niemcy wpadli na trop tej działalności, Oster zdołał zbiec, a Niewitecki został aresztowany i osadzony w maju 1942 r. na zamku lubelskim. Był torturowany przez 10 dni, ale nikogo nie wydał. Więzienie opuścił 17 maja 1943 r. Ukrywał się w Warszawie. Brał udział w powstaniu warszawskim służąc w Obronie Cywilnej. Po upadku powstania został wywieziony do obozu w Spellen nad Renem, skąd około 20 października 1944 r. zdołał uciec wykorzystując zamieszanie spowodowane wielkimi nalotami samolotów alianckich. Do stycznia 1945 r. ukrywał się jako robotnik w Warszawie z fałszywymi dokumentami. W styczniu 1945 r. wraca do wyzwolonej Bydgoszczy i ponownie uruchomił Fabrykę Sucharów – Chleb Szwedzki, której dyrektorem był do 30 września 1946 r. Fabryka pracowała wówczas wyłącznie na potrzeby 2. Armii Wojska Polskiego.

W latach 1945 -1948 był właścicielem wytwórni mydła i proszków do czyszczenia „Albus ” w Bydgoszczy. W końcu 1945 roku zorganizował też spółkę budowlano-transportową „Granitoport” z siedzibą w Szczecinie i oddziałami w Bydgoszczy, Gdańsku, Wrocławiu i Warszawie. Był jej głównym udziałowcem. W sezonie spółka zatrudniała około 500 robotników przy budowie dróg /m.in. Tczew –Pruszcz Gdański/, przy odgruzowywaniu i odzyskiwaniu cegły w zniszczonych miastach /Mrągowo, Pasłęk, Braniewo, Bytów, Debrzno i in./, oraz przy rozbiórce zniszczonych mostów i wiaduktów. Po zlikwidowaniu „Granitoportu ” prowadził w latach 1952 -1960 przedsiębiorstwo transportu samochodowego. W roku 1960 Stanisław Niewitecki przeszedł na rentę /zły stan zdrowia/ i poświęcił się pracy społecznej i numizmatyce.

Stanisław Niewitecki był żonaty (od r. 1945) z Wandą Barbarą Zoch (członkiem Armii Krajowej i sanitariuszką w powstaniu warszawskim). Z tego małżeństwa urodziły się 3 córki: Maria (ur. 1945), geolog; Zofia (ur. 1947), historyczka, zamężna z Andrzejem Januszkiewiczem i Jadwiga (ur. 1948), inżynier rolnik, wyszła za Zygmunta Gontarz, oraz dwóch synów: Kazimierz (ur. 1950), magister wychowania fizycznego i Wojciech (ur. 1959).


Praca społeczna


Społecznikiem był już przed wybuchem wojny. Działał w Bydgoskim Towarzystwie Wioślarskim, w Polskim Związku Pływackim, Polskim Związku Narciarskim, Towarzystwie Turystyczno-Krajoznawczym, Polskim Związku Filatelistów i Polskim Towarzystwie Archeologicznym. We wszystkich organizacjach działał czynnie, pełniąc w nich różne funkcje. Był też animatorem różnych innych działań społecznych np. odbudowy pomnika Henryka Sienkiewicza. Życiową pasją Stanisława Niewiteckiego była jednak numizmatyka. Duży zbiór monet zagrabili Niewiteckiemu Niemcy w 1939 r. (osławiony nadburmistrz Bydgoszczy Werner Kampe). Odnowiony po wojnie zbiór zawiera monety od okresu piastowskiego. Kolekcja Stanisława Niewiteckiego jest najbogatszą w zbiorach prywatnych pod względem ilościowym jak i jakościowym. Bardzo cenny jest zbiór monet bitych w mennicy bydgoskiej. Niewitecki dwukrotnie zakładał w Bydgoszczy Towarzystwo Numizmatyczne /w 1935 i 1954 roku/. Pełnił w nim różne funkcje, a w latach 1954 -1969 był jego prezesem. Stanisław Niewitecki zgromadził też bogatą bibliotekę numizmatyczną, bogate zbiory banknotów, medali, orderów i ekslibrysów. Część zbiorów znajduje się Muzeum Bydgoskim, które organizuje izbę pamięci Stanisława Niewiteckiego .

Epilog


Stanisław Niewitecki zmarł 5 stycznia 1969 roku w Bydgoszczy. Pochowano go na cmentarzu Nowofarnym ale w 1972 r. przeniesiono go na cmentarz Junikowski w Poznaniu.


Znaczenie postaci


Historię lokalnych środowisk tworzą wszyscy mieszkańcy ale w  sposób szczególny czynią to osoby, które w swoim życiu wykonały coś ponadprzeciętnego. W historii Gołańczy o której po raz pierwszy w 1222 roku napisano, że była jedną z 23 wsi płacących dziesięcinę kościołowi cystersów w Łeknie jest wiele postaci których dokonania są ponadprzeciętne. Jedną z nich jest właśnie Stanisław Niewitecki. Jest on zasłużoną postacią dla życia społeczno-kulturalnego. Oddawał się swojej wielkiej pasji, numizmatyce. Znany był z tego, że nigdy nie szczędził własnego czasu ani wysiłku w sumiennym dążeniu do wyznaczonego celu. Był współtwórcą Towarzystwa Numizmatycznego oraz Oddziału Bydgoskiego Polskiego Towarzystwa Archeologicznego. W obu stowarzyszeniach działał do końca życia, mając wpływ na ich popularyzację i rozwój. Niewitecki zgromadził duży zbiór banknotów i monet, które dziś można zobaczyć w Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. W 1999 r., w trzydziestą rocznicę śmierci Stanisława Niewiteckiego bydgoscy numizmatycy ufundowali pamiątkową tablicę. Tablicę na ścianie domu przy ulicy Jagielońskiej 2 odsłoniła jego żona. W 2001 r., z okazji 80-lecia poznańskiego oddziału Polskiego Towarzystwa Numizmatycznego wydano okolicznościowy medalion z podobiznami Stanisława i Wandy Niewiteckich. W 2011 r. nazwano jego imieniem jedną z ulic w Bydgoszczy.


Literatura:

1. Wywiad z członkami rodziny Stanisława Niewiteckiego.

2. Wywiad z historykiem panem Andrzejem Wieczorkiem.


English abstract

The figure of merit for the social and cultural life was Stanisław Niewitecki (1904 – 1969). Born in Gołańcz, near Wągrowiec. He spent all his life in the city of Bydgoszcz, by the river Brda, indulging in his passion: numismatics. He was a bank clerk, industrialist, co-creator of the Numismatic Society and Polish Bydgoszcz Branch of Archaeological Society. He worked until the end of his life in both organizations, having the influence both for theirs popularization and development. Niewitecki gathered a large collection of notes and coins, which can be seen in the Leon Wyczółkowski District Museum in Bydgoszcz.

Autorzy

Biogram przygotował zespół uczniowski.
Zespół Szkół Szkoła Podstawowa im. ppłka Włodzimierza Kowalskiego w Gołańczy
Gmina Gołańcz, powiat wągrowiecki

Kalendarium:

  • 1904 ― Narodziny bohatera
  • 1918 ― Ukończył szkołę ludow...
  • 1921 ― Ukończył społeczną Mi...
  • 1935 ― Założył Towarzystwo N...
  • 1937 ― Niewitecki uruchomił ...
  • 1939 ― Dyrektor fabryki R...
  • 1942 ― Jest aresztowany i os...
  • 1944 ― Wywieziony do obozu w...
  • 1945 ― Właściciel wytwórni m...
  • 1945 ― Zorganizował spółkę b...
  • 1954 ― Prezes Towarzystwa Nu...
  • 1969 ― Śmierć bohatera

Cytaty:

  • „Kolekcjoner, numizmaty...”

Zobacz też:

  • > powstanie warszaw...
  • > Bydgoszcz, 
  • > Gołańcz
  • > Warszawa
  • > Warszawa
  • > Armia Krajowa (AK)