Lech Krzyżaniak image

Lech Krzyżaniak

ur. 08 lutego 1940
zm. 10 lipca 2004
 
„To co osiągnął, osiągnął ciężką pracą.”
Zespół Szkół w Grzebienisku
Aleksandria

Biernatki

IV katarakta Nilu

Kadero

Kadero, sezon 1983r.

Oaza Dachla

Order Obojga Nilów przyznany prof. L.Krzyżaniakowi

Otrzymanie odznaczenia Orderu Obojga Nilów

Praca-wielką pasją

Prace w Minshat Abu Omar

Ryty naskalne w oazie Dachla

Sztandar Gimnazjum im.L

W Egipcie

W oazie Dachla-2000 r.

Zdjęcie profilowe

budynek dawnego liceum

rodzeństwo

rodzice

Dr Marek Chłodnicki opowiada o dokonaniach prof.L.Krzyżaniaka
Wspomnienia przyjaciela
Zawód archeolog
O patronie szkoły
Profesor Lech Krzyżaniak – Patron Gimnazjum w Grzebienisku
Wybitny polski archeolog – profesor Lech Krzyżaniak
Zdjęć: 18
Filmów: 3
Nagrań: 1
Dokumentów: 2

Pochodzenie

Lech Krzyżaniak urodził się 8 lutego 1940 roku w Wilkowie, gmina Duszniki, powiat szamotulski.

Jego rodzicami byli Jadwiga Krzyżaniak z domu Nowicka i Leon Krzyżaniak. Ojciec Lecha Krzyżaniaka był nauczycielem i pracował w Wilkowie.

Dzieciństwo

Lech Krzyżaniak miał trzech braci: Grzegorza, Zdzisława, Michała. Był najstarszy ze swojego rodzeństwa. Od najmłodszych lat bardzo lubił czytać książki.

Edukacja

Uczęszczał do Szkoły Podstawowej w Wilkowie, a potem w Sędzinku. Był uczniem Liceum Ogólnokształcącego im.Piotra Skargi w Szamotułach. W 1957 roku rozpoczął studia archeologiczne na Uniwersytecie im. A. Mickiewicza w Poznaniu (UAM Poznań). Kształcił się pod kierunkiem wybitnych profesorów: Wojciecha Koćki i Józefa Kostrzewskiego. W czasie studiów brał udział w wykopaliskach prowadzonych w Międzyrzeczu Wielkopolskim, na Ostrowie Tumskim w Poznaniu, w Trzcielu i Górze koło Gniezna.

Studia ukończył w 1962 r., broniąc pracy poświęconej cmentarzysku kultury łużyckiej z przełomu epoki brązu i żelaza w Biernatkach koło Śremu.

"Wybitny polski archeolog-profesor Lech Krzyżaniak"

Etapy działalności

Działalność badawczo-wykopaliskowa

Pracę zawodową rozpoczął w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu będąc jeszcze na studiach, w początkach lat 60 XX w. Zajmował się wtedy pracą wykopaliskową w Wielkopolsce. Lech Krzyżaniak prowadził między innymi badania regionu trzcianeckiego (w Pradolinie Toruńsko-Eberswaldzkiej) pomiędzy Trzcianką a Piłą.

Profesorowi marzyło się wyjechać na wykopaliska do Ameryki Środkowej i Południowej. Nawet zaczął już naukę języka hiszpańskiego. Jednak plany te nie zrealizowały się. Ale pojawił się inny pomysł. Prace w Afryce-nad Nilem.

W 1966 roku Lech Krzyżaniak dotarł do Egiptu, do Aleksandrii. Po latach wspominał, że rozpoczął w ten sposób "przewrotny romans z Afryką". Do końca życia był wierny ten pasji. Zaczął od badań dawnej zabudowy rzymskiej ze słynnym teatrem antycznym. Pokazał duże umiejętności do pracy w terenie. Zadziwił swoich przełożonych. Kilka lat później zaczął prace wykopaliskowe w Dongoli, w Sudanie. Razem z archeologiem z Uniwersytetu Warszawskiego - Stefanem Jakobielskim rozpoczęli nowy program badawczy - nazywany archeologią śródziemnomorską.

W 1972 r. dr Krzyżaniak dostał zgodę na podjęcie prac wykopaliskowych w Kadero koło Chartumu. Profesor w jednej ze swoich książek napisał, że „…prace wykopaliskowe w Kadero umożliwiły mi rewizję niektórych tradycyjnych poglądów na najstarsze relacje historyczne południowej Nubii z Egiptem”.

Odkryto tutaj pozostałości osady i cmentarzysko sprzed 5 tysięcy lat p.n.e. Badano to miejsce pod kątem życia ludności, jej zajęć oraz wprowadzenia rolnictwa i gospodarki hodowlanej w Dolinie Nilu. Nazwa Kadero stała się symbolem polskiej specjalizacji w tej dziedzinie.

Drugim kierunkiem badań, jakim zajął się profesor były tak zwane petroglify, czyli ryty naskalne pozostawione przez ówczesnych mieszkańców wschodniej Sahary. Dzięki tym badaniom dowiedziano się, jak zmieniał się klimat i roślinność na tych terenach oraz, w jaki sposób udomawiano zwierzęta. Odnaleziono skały, na których widać wierzenia tamtejszej ludności.

Lech Krzyżaniak prowadził również rekonesanse archeologiczne, czyli wstępne rozpoznania archeologiczne w Algierii, w górach Tasili n-Azdżar.

Od 1986 roku rozpoczął współpracę z ekspedycją z Kanady w Oazie Dachla. Położona jest ona w zachodnim Egipcie, na Pustyni Libijskiej. Jest to jedna z najsilniej zaludnionych oaz w Egipcie. Odkryto tutaj na skalistych ścianach tysiące zabytków sztuki naskalnej wykonanej w ciągu 10 tysięcy lat. Dzięki tym badaniom Lech Krzyżaniak stał się wybitnym znawcą w tej dziedzinie.

Z doświadczenia i wiedzy prof. Krzyżaniaka korzystały ekspedycje zagraniczne. W  latach 1978-1990 brał udział wykopaliskach ekspedycji monachijskiej w Minszat Abu Omar w Delcie Nilu, kierowanej przez profesora Dietricha Wildunga. Było to stanowisko z czasów predynastycznych, czyli około 4 tysięcy lat p.n.e. Wtedy, kiedy kształtowały się cywilizacje starożytnego Egiptu i powstawało państwo faraonów.

Profesor Krzyżaniak brał też udział w badaniach American Research Center w Delcie Nilu, w Kom-el Hisn wspólnie ze swoim najlepszym przyjacielem, profesorem Michałem Kobusiewiczem z Instytutu Archeologii i Etnologii PAN (lata 1984-1988). Odsłonięto tam pozostałości zabudowy miejskiej z czasów Starego Państwa.

W 2002 roku profesor Lech Krzyżaniak otrzymał od rządu Sudanu bardzo ważne odznaczenie - Gwiazdę Dwóch Nilów II klasy. Było to najwyższe odznaczenie przyznawane obcokrajowcom. Profesor był czwartym w dziejach archeologii cudzoziemcem, który otrzymał takie wyróżnienie (bardzo je cenił).

Tak wspominał to w jednym z wywiadów:"...Podkreślono sukcesy w badaniach w Kadero, zorganizowanie wielkiej wystawy w Muzeum Narodowym w Chartumie oraz przyczynianie się do pogłębiania kontaktów osobistych naukowców z obydwóch krajów."

Publikacje

Lech Krzyżaniak opublikował wiele artykułów w czasopismach naukowych i archeologicznych w Polsce i za granicą. W początkach lat 60 XX. wieku ukazały się pierwsze jego publikacje naukowe poświęcone prehistorycznym stanowiskom Wielkopolski. Później pisał o swoich pracach wykopaliskowych w Afryce. Napisał trzy ważne książki:

*Early Farming Cultures on the Lower Nile. The Predynastic Period in Egypt (1972 r.),

*Egipt przed piramidami (1980 r.),

*Schyłek pradziejów w środkowym Sudanie ( 1992 r.).

Wydał jako redaktor 5 numerów rocznika "Fontes Archeologici Posnanienses" oraz redagował opisy wystaw poświęconych stałej ekspozycji "Pradzieje Wielkopolski" (1995 r.) oraz ogólnopolskiej wystawie "Gazociąg pełen skarbów archeologicznych"(1998 r.). Redagował wspólnie z Karlą Kroeper i prof. M.Kobusiewiczem zbiory referatów prezentowanych przez uczestników sympozjów poświęconych archeologii Afryki.

Wykłady

a) 1985-Uniwersytet w Cambridge, w Wielkiej Brytanii

b) 1989-Uniwersytet w Calgary, w  Kanadzie

c) 1992- Uniwersytet Humboldta w Berlinie, w Niemczech

d) 1994-cykl wykładów na uniwersytetach i w muzeach w USA

e) 1995- cykl wykładów w Instytucie Prahistorii UAM na temat archeologii Afryki

f) od 1997 - organizacja i opieka naukowa nad stypendystami UNESCO z Afryki. Decyzją Komitetu Narodowego d/s UNESCO w Warszawie i centrali UNESCO w Paryżu, Muzeum Archeologiczne w Poznaniu stało się jedyną instytucją zajmującą się dokształcaniem archeologów afrykańskich w Polsce.

g) Opieka nad przygotowaniem prac magisterskich z archeologii Afryki

h) Funkcja promotora rozpraw doktorskich

i) Recenzent prac doktorskich i habilitacyjnych na Uniwersytetach w Warszawie, Uniwersytecie Jagielońskim w Krakowie i UAM w Poznaniu.

Funkcje naukowe

Profesor Lech Krzyżaniak cieszył się bardzo dobrą opinią jako autorytet naukowy. Pełnił wiele funkcji:

a) Przewodniczący Rady Naukowej Centrum Archeologii Śródziemnomorskiej Uniwersytetu Warszawskiego

b) Przewodniczący Komisji Międzynarodowej Unii Nauk Prehistorycznych

c) Przewodniczący Rady Poznańskiego Towarzystwa Prehistorycznego

d) Ekspert i Członek Komitetu Wykonawczego UNESCO d/s Muzeum Nubijskiego w Asuanie i Muzeum Cywilizacji Egipskiej w Kairze.

Osobowość

Od swoich pracowników profesor Krzyżaniak wymagał zaangażowania i punktualności. Wszystko zapisywał w kalendarzu. Nie lubił lenistwa. Był życzliwy ludziom. Miał dobre serce szczególnie, gdy widział chęci do pracy i potencjał.

Był też bardzo silny fizycznie, czego wymagała jego praca. Dobrze radził sobie w trudnych warunkach pustynnych. Kochał to, co robiłBył pracowity i konsekwentny.

Profesor Lech Krzyżaniak miał duże poczucie humoru, szybko nawiązywał kontakty towarzyskie i zdobywał zaufanie.

Patron Gimnazjum w Grzebienisku

W 2005 roku społeczność Gimnazjum w Grzebienisku (gmina Duszniki Wlkp) wybrała profesora Lecha Krzyżaniaka na Patrona szkoły.

Pochodził z tego rejonu, dlatego młodzież poznając jego wielkie osiągnięcia widziała w nim swój wzór. Profesor może być przykładem, jak spełniać swoje marzenia i rozwijać swoje zainteresowania.

Znaczenie

Profesor Lech Krzyżaniak dokonał odkryć archeologicznych na skalę międzynarodową. Prawie całe swoje życie poświęcił pracy wykopaliskowej i traktował to jako przyjemność. Otrzymał od rządu Sudanu bardzo ważne odznaczenie - Order Obojga Nilów.

Znał wiele języków obcych, nawet język arabski, którym posługiwał się z miejscową ludnością w Egipcie i Sudanie.

Przez 22 lata pełnił funkcję dyrektora Muzeum Archeologicznego w Poznaniu. Przyczynił się do jego rozwoju. Zorganizował w nim wiele wystaw, które przyciągnęły mnóstwo chętnych, by je obejrzeć. Udało mu się przywieźć rzadkie zabytki z Afryki np. mumie oraz prawdziwy obelisk pochodzący ze starożytnego Egiptu - obelisk Ramzesa II (depozyt z Berlina), który jest umieszczony na dziedzińcu muzealnym Pałacu Górków.

Razem z prof. Michałem Kobusiewiczem doprowadził do powstania w Poznaniu prężnego ośrodka naukowo-badawczego, skupiającego badaczy północno-wschodniej Afryki. Dziś prowadzą oni badania m.in. w Tell el-Farcha czy Oazie Dachla.

Lech Krzyżaniak miał w sobie sporo uporu i talentu organizatorskiego, co zaowocowało wspaniałymi ekspozycjami i galeriami, które możemy do dzisiaj podziwiać w Muzeum Archeologicznym w Poznaniu. Był ceniony przez wielu naukowców.

Uczniowie Gimnazjum im. Lecha Krzyżaniaka w Grzebienisku są dumni, że patronem ich szkoły jest światowej sławy archeolog.

Źródła

Dzień Szamotulski-Wspomnienie Lecha Krzyżaniaka, wydanie nr 401 z dnia 2 marca 2012

Informator Kulturalno-Sportowy, Poznań 2002, Nr 8

Praca pod redakcją Macieja Przybyła- Muzeum Archeologiczne w Poznaniu - Historia i współczesność, Poznań 2007

Wywiady

Wywiad z dr Markiem Chłodnickim z dnia 4 lutego 2014 r. w Poznaniu

Wywiad z Ryszardem Rackowiakiem z dnia 27 lutego 2014 r. w Grzebienisku

Wywiad z Dorotą Krzyżaniak - Jędrzak i  Agnieszką Krzyżaniak z dnia 9 kwietnia 2014 r. w Grzebienisku

Wywiad z prof. Michałem Kobusiewiczem z dnia 25 kwietnia 2014 r. w Grzebienisku

Strony internetowe

http://www.muzarp.poznan.pl/muzeum/prof-lech-krzyzaniak

http://polakwszechczasow.pl/polakwszechczasow/lech_krzyzaniak

English abstract

Professor Lech Krzyżaniak was born on the February, 8th 1940 in Wilkowo. He was a great archeologist in Poland and abroad. He was conducting research in Africa: in Egypt, Sudan, Algieria. He began working in the Archaeological Museum in Poznań, where he stayed to the end of his life, spending 22 years as its director. He had a great impact on the development of the museum. Professor Krzyżaniak was widely recognized school. He gaves lecture at numerous universities round. He worked inducting in USA, Germany, Great Britain and Poland. He was a member of UNESCO Committee in Egypt. Lech Krzyżaniak passed away on July 10th 2004.

Autorzy

Biogram przygotował zespół uczniowski w składzie:
Paulina Fręśko, Marika Nowak, Patrycja Owczarczak
Nauczyciel prowadzący: Jolanta Buczek
Zespół Szkół w Grzebienisku
Gmina Duszniki Wielkopolskie, powiat szamotulski

Kalendarium:

  • 1940 ― Narodziny bohatera
  • 1957 ― Rozpoczęcie studiów n...
  • 1962 ― Obrona pracy magister...
  • 1966 ― Początek prac wykopal...
  • 1968 ― Otrzymanie tytułu dok...
  • 1982 ― Objęcie funkcji dyrek...
  • 1992 ― Otrzymanie tytułu pro...
  • 2002 ― Otrzymanie Orderu Obo...
  • 2004 ― Śmierć bohatera

Cytaty:

  • „To co osiągnął, osiągn...”

Zobacz też:

  • > Uniwersytet im. Adama ...