ks. kan. Roman Pawłowski image

ks. kanonik Roman Pawłowski

ur. 26 listopada 1878
zm. 18 października 1939
 
„Każda wielka sprawa wymaga wielkiego poświęcenia i ofiary człowieka”
Zespół Szkół w Choczu
Grono pedagogiczne - ok. 1937 r.

Grupa projektowa pod tablicą upamiętniającą męczeńską śmierć ks. Pawłowskiego

Ks. Pawłowski - zdjęcie z ok. 1936 r.

Ks. R. Pawłowski prowadzony na miejsce egzekucji

Obwieszczenie o rozstrzelaniu

Osobisty podpis ks. Pawłowskiego

Przed egzekucją

Społeczność szkolna, w środku ks. Roman Pawłowski - ok. 1936 r

Zdjęcie profilowe

Żandarm nad ciałem rozstrzelanego ks. Pawłowskiego

Symboliczny grób - Cmentarz Tyniecki w Kaliszu

Życie Pleszewa – artykuł o  ks. Pawłowskim, nr 45 (428), 10 listopada 2005
Zdjęć: 11
Dokumentów: 1

Pochodzenie

Ks. kan. Roman Pawłowski urodził się w Warszawie 26 listopada 1878 r. Jego rodzicami byli Władysław i Urszula z domu Orłowska.

Dzieciństwo i młodość

Ukończył 5 klas w II gimnazjum rządowym w Warszawie. W 1896 r. został przyjęty w poczet alumnów Seminarium Duchownego we Włocławku. W 1902 r. miał podjąć dalsze studia w Akademii Duchownej w Petersburgu, jednak przez nieodpowiednie załatwienie spraw z tym związanych nie otrzymał pozwolenia rządu rosyjskiego na wjazd wgłąb cesarstwa.

22 lutego 1903 r. przyjął święcenia kapłańskie. We wrześniu chciał ponownie podjąć studia. Tym razem jednak zgody nie wyraził rektor akademii ks. Longin Żarnowiecki.

Praca duszpasterska

Pracę duszpasterską ks. Pawłowski rozpoczął w marcu 1903 r.

Decyzją przełożonych często zmieniał miejsca pracy. Początkowo przebywał w parafiach miejskich:

- Bogdanów (marzec 1903 r. - luty 1904 r.) - pełnił funkcję wikariusza,

- Morzysław (luty 1904 r. - listopad 1904 r.) - pełnił funkcję wikariusza,

- Chełmo (listopad 1904 r. - maj 1907 r.) - pełnił funkcję wikariusza,

- Częstochowa (maj 1907 r. - luty 1908 r.) - kościół Św. Barbary (funkcja wikariusza),

- Sieradz (luty 1908 r. - sierpień 1909 r.) - kościół podominikański (funkcja rektora, prefekta i kapelana więziennego),

- Konin (sierpień 1909 r. - sierpień 1910 r.) - rektor kościoła poklasztornego i katecheta średniej szkoły handlowej.

Wskutek problemów ze zdrowiem poprosił władze kościelne o mniejsze placówki wiejskie:

- Krępa, pow. radomskowski (10 maja 1910 r. - marzec 1912 r.) - pierwszy proboszcz nowo utworzonej parafii,

- Sędziejowice (marzec 1912 r. - czerwiec 1913 r.) - stanowisko proboszcza,

- Świnice (czerwiec 1913 r. - 1924 r.) - stanowisko proboszcza. Tu odnowił kościół i zabudowania gospodarskie. Został wicedziekanem uniejowskim. Z informacji odnalezionych na stronie http://www.faustyna.pl w parafii w Świnicach w 1914 r. udzielił sakramentu I Komunii Świętej św. s. Faustynie Marii Kowalskiej,

- Dęb (1924-1926) - stanowisko proboszcza i dziekana koźminkowskiego,

- Brzeźno (czerwiec 1926 r. - 1932 r.) - stanowisko proboszcza i dziekana złoczewskiego. Biskup Stanisław Zdzitowiecki odznaczył go godnością honorowego kanonika kolegiaty kaliskiej, zwalniając z dniem 1 stycznia 1931 r. z urzędu dziekańskiego,

- Iwanowice (30 maja 1932 r. - wrzesień 1934) - stanowisko proboszcza,

- Radziejów (18 września 1934 r. - listopad 1935 r.) - stanowisko proboszcza,

- Pyzdry (30 listopad 1935 r. - sierpień 1936 r.) - stanowisko proboszcza,

- Chocz (wrzesień 1936 r. - wrzesień 1939 r.) - stanowisko proboszcza.

Pobyt w Choczu

Decyzją władz kościelnych 21 sierpnia 1936 r. ks. Pawłowski został wyznaczony na administratora w Choczu. Dokładnej daty przybycia do parafii nie znamy. Z wpisów odnalezionych w księgach parafialnych można wywnioskować, że był to wrzesień. Pierwszy wpis księdza Pawłowskiego w Księdze Zgonów opatrzony jest datą 2 września 1936 r., kolejny zaś z Księgi Ślubów - 6 września 1936 r. Zasłynął jako dobry gospodarz, był szanowany i lubiany, prowadził drobne remonty. Uczył religii w kilku miejscach. Krótko po przybyciu wszedł w skład Zarządu Gminy Chocz. Jako jego członek skierował do Sądu Najwyższego w Warszawie sprawę dotyczącą szkoły w Józefowie. Przed wybuchem wojny zjednoczone siły mieszkańców niemieckiej części Józefowa i Nowej Kaźmierki domagały się od Zarządu Gminy w Choczu zwrotu budynków szkolnych i ziemi w Józefowie. Sprawa trafiła do Sądu Okręgowego w Kaliszu, gdzie Zarząd sprawę przegrał. Odwołanie do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu nie zmieniło treści wyroku sądowego z Kalisza. Wówczas to ks. kanonik Pawłowski jako radny w imieniu zarządu odwołał się od obu wyroków. Tym razem zapadł dla Chocza korzystny wyrok, wobec czego przypuszcza się, że wykorzystana została znajomość ks. Pawłowskiego z gen. Felicjanem Sławojem Składkowskim, ówczesnym premierem II RP. Niestety korzystny wyrok się nie zachował. Obok ks. Pawłowskiego w sprawę szkoły w Józefowie zaangażowanych było kilku światłych mieszkańców gminy, którzy nawet jeździli z nim do Warszawy. Wśród nich był, między innymi drugi chocki bohater, nauczyciel - Andrzej Piechota.

Przy zakrystii i budynku gospodarczym oraz plebanii zainstalowana została dość amatorska radiostacja o małym zasięgu i aparat nasłuchowy, co świadczyłoby o konspiracyjnej, antyniemieckiej działalności jeszcze przed wybuchem wojny. Za dotychczasowy całokształt pracy społecznej władze państwowe w dniu 23 sierpnia 1938 r. odznaczyły ks. kanonika Pawłowskiego Złotym Krzyżem Zasługi.

Ostatni wpis do ksiąg parafialnych pochodzi z 27 września 1939 r. i przypuszczalnie tego dnia został aresztowany.

Męczeńska śmierć

Do aresztowania doszło po południu, po krótkiej rewizji ksiądz został oskarżony o rzekome posiadanie i ukrycie amunicji. Wiadomo, że wcześniej całą broń i amunicję kościelny Mieszkalski, zgodnie z zarządzeniem o obowiązku oddania broni, złożył na posterunku żandarmerii. Samo aresztowanie miało brutalny przebieg, ksiądz był bity i kopany, siłą wprowadzony do samochodu.

Po aresztowaniu przez funkcjonariuszy Gestapo został przewieziony do Kalisza. Nie wiadomo, gdzie był przetrzymywany, ani jak przebiegały przesłuchania.

Wyrokiem Sądu Policyjnego, który mieścił się w gmachach dawniejszej Rejonowej Komendzie Uzupełnień przy Pl. Św. Józefa, ks. Pawłowski został skazany na karę śmierci przez rozstrzelanie, którą wykonano w dniu 18 października 1939 r. o godz. 10.30, przy zbiegu pl. Św. Józefa i ul. Chodakowskiego. Do dziś zachowały się trzy fotografie z egzekucji, które są dostępne w Archiwum Państwowym w Kaliszu - Spuścizna T. Martyna sygn. 387.

Nieznane jest miejsce pochówku zwłok. Symboliczny grób znajduje się na cmentarzu tynieckim w Kaliszu.

Znaczenie postaci

Dla ludzi żyjących w jego czasach, tj. jego parafian, był bohaterem, który uratował szkołę w Józefowie, ale przede wszystkim dobrym duszpasterzem, którego lubili i szanowali. Zarówno dla nich, jak i dla nas stał się symbolem walki o polskość, który za swój patriotyzm został pierwszym księdzem zamordowanym przez hitlerowców na ziemiach polskich.

W uznaniu bohaterstwa ks. kanonika jedna z ulic Chocza nosi jego imię, a w Kaliszu na miejscu zbrodni, w 1959 roku umieszczono tablicę upamiętniającą jego rozstrzelanie. W górnej części tablicy wykuta jest podobizna twarzy kapłana, w dolnej zaś znajduje się napis: "W tym miejscu w dniu 18 października 1939 roku został rozstrzelany przez hitlerowców kapłan katolicki śp. ks. Roman Pawłowski, proboszcz parafii w Choczu k/Kalisza. Aby posiew Jego krwi wydał stokrotny plon wiary i miłości Ojczyzny w idących przez Polskę pokoleniach".

English abstract

Father Roman Pawłowski was born on November 26, 1878, in Warsaw. His parents were Władysław and Urszula from home Orłowska. He completed five classes in the second government grammar school in Warsaw. In 1896 he began his studies at the Seminary in Włocławek. On February 22, he was ordained a priest. Pastoral work began in March 1903. He worked at the following outlets:  Bogdanów (March 1903 - February 1904 ) – served as a Vicar  Morzysław (February 1904 - November 1904 ) – served as a Vicar  Chełm (November 1904 - May 1907 ) – served as a Vicar  Częstochowa (May 1907 - February 1908 ) – St. Barbara Church (serving as a Vicar)  Sieradz (February 1908 - August 1909 ) – Dominican Church (function of the rector, prefekt and the prison chaplain),  Konin (August 1909 - August 1910 ) - rector of the church and former monastery catechist average trade school,  Krępa, Radom district (10 May 1910 - March 1912 ) – first pastor of the newly established parish,  Sędziejowice (March 1912 - June 1913 ) – served as a parish priest,  Świnice (June 1913 - 1924 ) – served as a parish priest,  Dęb (1924 - 1926) – the position of the parish priest and koźminskowski dean,  Brzeźno (June 1926 - 1932 ) – the position of the parish priest and złoczekowski dean. Bishop Żdzitowiecki awarded him an honorary canon of the collegiate dignity Kalisz, slowing from the position of dean. On January 1, 1931, was released from the office of the dean,  Iwanowice (May 30, 1932 - September 1934) – the position of the parish priest,  Radziejów (September 18, 1934 - November 1935 ) - the position of the parish priest,  Pyzdry (November 30, 1935 - August1936 ) - the position of the parish priest,  Chocz (September 1936 - September 1939 ) - the position of the parish priest. On August 21st,1936, by decision of the church, Father Pawłowski was appointed administrator in Chocz. The first entry in the book of deaths bear the date September 2nd, 1936, and another from the Book of Vows - September 6th, 1936. He contributed to the resolution of the conflict with German settlers on the school in Józefów. He conducted minor repairs, was a member of the Board of Municipal. On August 23rd, 1938 the authorities distinguished Father Canon Pawłowski a Gold Cross of Merit for social work. The last entry in the parish records comes from the 27 September 1939 and, presumably, the day he was arrested for allegedly possessed ammunition. He was taken to Kalisz after being arrested by Gestapo officers. The detained place as well as the investigation procedure are not known. Judgment of the Court of Police, which was located in the buildings of an earlier R.K.U. at St. Joseph square, Frather Pawłowski was sentenced to death by firing squad, which was made on 18 October 1939 at 10.30 at the intersection of St. Joseph square and Chodakowski street. The burial place of the dead remains unknown. The symbolic grave is in Tyniec cemetery in Kalisz. One of the streets in Chocz bears his name, in recognition of the heroism of Father canon.

Autorzy

Biogram przygotował zespół uczniowski.
Zespół Szkół w Choczu
Gmina Chocz, powiat pleszewski

Kalendarium:

  • 1878 ― Narodziny bohatera
  • 1903 ― Święcenia kapłańskie...
  • 1936 ― Przybycie do Chocza
  • 1939 ― Aresztowanie
  • 1939 ― Śmierć bohatera

Cytaty:

  • „Każda wielka sprawa wy...”

Zobacz też:

  • > Miejsce narodzin ...
  • > Miejsce śmierci b...