Franciszek Jakub Jazy image

Franciszek Jakub Jazy

ur. 26 listopada 1904
zm. 18 stycznia 1982
 
„Nauczyciel zajmuje się nie tylko wpajaniem wiedzy jednostce, ale również twor...”
Zespół Szkół w Jędrzejewie - Szkoła Podstawowa
Ankieta personalna Franciszka Jazego członka Gminnej Rady Narodowej

Franciszek Jazy przed szkołą w Jędrzejewie

Franciszek Jazy w Jędrzejewie  z przedstawicielami grona pedagogicznego

Franciszek Jazy ze szkolnymi dziećmi

Franciszek Jazy z rodziną w Poznaniu

Franciszek Jazy z uczniami przed szkołą w Jędrzejewie

Podpis Franciszka Jazego w Kronice Szkoły

Szkolne wspomnienia
Szkolne wspomnienia
Wspomnienia ze szkolnej ławki
Wspomnienie o Dyrektorze Jazym
Wspomnienie o Franciszku Jazym
Wspomnienie o Franciszku Jazym
Wspomnienie ze szkolnej ławki
Wywiady z absolwentami Szkoły Podstawowej w Jędrzejewie
Wywiady z absolwentami Szkoły Podstawowej w Jędrzejewie
Wywiad z absolwentami I
Zdjęć: 7
Filmów: 10

Pochodzenie

Urodził się 26.11.1904 r. w Recklinghausen, w Nadrenii Północnej-Westfalii (Niemcy).

http://scr.hu/2dta/58nxf

Dzieciństwo i edukacja

Syn Jakuba i Wiktorii Skrzypczak. Ojciec Franciszka był górnikiem i pracował w kopalni w Zagłębiu Rury. W Niemczech ukończył szkołę powszechną i 6 klasowe Gimnazjum Realne. Do Polski rodzina Jazy wróciła w 1921r. i nabyła gospodarstwo rolne w Sobolewie (14 ha). W latach 1923-1926 Franciszek uczęszczał do Męskiego Seminarium Nauczycielskiego w Czarnkowie. Uzyskane świadectwo dojrzałości dało mu uprawnienia do nauczania w szkołach powszechnych.

Działalność zawodowa i społeczna do 1939r.

Pracę w szkolnictwie podjął w Gulczu (01.08.1926 – 31.10.1927), a następnie w Wieleniu (01.11.1927 – 30.08.1939). Od początku angażował się w życie społeczne – był członkiem i Prezesem Ogniska Związku Nauczycielstwa Polskiego (od 1927r.), Towarzystwa Śpiewaczego, Polskiego Czerwonego Krzyża i Ligi Ochrony Przyrody. Politycznie związany z Bezpartyjnym Blokiem Współpracy z Rządem i Obozem Zjednoczenia Narodowego.

Okupacja - w Generalnym Gubernatorstwie

Agresja III Rzeszy przerywała jego pracę w szkole. Pierwszy rok okupacji spędził w gospodarstwie rodzinnym w Sobolewie. Jesienią rodzinę Jazych wysiedlono do GG do Ostrowa Mazowieckiego (http://scr.hu/2dta/uiy4b). Tam przez rok Franciszek pozostawał bez pracy. Na wysiedleniu przeżył rodzinną tragedię - zmarł jego ojciec. W latach 1941-44 pracował w Starostwie Powiatowym w Ostrowie i Siedlcach(referent do spraw szkolenia i poradnictwa zawodowego dla młodzieży przy Urzędzie Pracy). W ostatnim roku okupacji został zatrudniony w sklepie tekstylnym „Froede” w Skierniewicach.

W Jędrzejewie

Rodzina Jazych wraz z przesuwającym się frontem wróciła do Wielkopolski. Organizacja szkolnictwa na ziemiach wyzwolonych następowała stosunkowo wolno, dlatego pierwsze zajęcie znalazł w handlu w Spółdzielni „Społem” w Czarnkowie. Dopiero w nowym roku szkolnym 1945/1946 został skierowany do pracy w Szkole Podstawowej w Gębicach. Był to stan tymczasowy, albowiem przyjął propozycję swojego kolegi z Inspektoratu Szkolnego w Trzciance Wojciecha Gromadeckiego objęcia funkcji dyrektora w Jędrzejewie na obszarze tzw. Ziem Odzyskanych. Po latach wspominał, że koledzy żegnali go jako „straceńca”. Pierwsza wizyta rowerem w Jędrzejewie potwierdziła obawy. Przejście wojsk radzieckich przez były obszar państwa niemieckiego pozostawiło zgliszcza i wyludnienie. Osadnictwo polskie postępowało wolno, a na odbudowę czegokolwiek brakowało środków. Franciszek Jazy przejął mocno zdewastowany budynek bez wyposażenia i pomocy. Rozmowy z mieszkańcami i lokalnymi władzami doprowadziły do utworzenia Komitetu, który miał odpowiadać za dostosowania szkoły do stanu umożliwiającego rozpoczęcie zajęć lekcyjnych. Kompletowanie, urządzanie, naprawianie i werbowanie nauczycieli i uczniów trwało kilka miesięcy. Naukę rozpoczęto 15 listopada 1945r. a uroczyste otwarcie szkoły nastąpiło 20 lutego 1946r. Pomimo wsparcia ze strony Inspektoratu Szkolnego w Trzciance praca w Jędrzejewie była przysłowiową „orką na ugorze”. Tylko sprawnemu kierownictwu szkoła zawdzięczała remont centralnego ogrzewania czy zorganizowanie dożywiania. Dyrektor Jazy miał tzw. „szczęśliwą rękę” jeśli chodzi o dobór kadr – wybitna siłą pedagogiczną była Amalia Bohdankiewicz, organizatorka występów artystycznych, które ściągały tłumy widzów z Jędrzejewa i okolic. W pracy dydaktyczno-wychowawczej szkole doskwierał zwłaszcza problem młodzieży przerośniętej, co było efektem przerwania edukacji w latach okupacji, dlatego Franciszek Jazy stanął na czele Gminnej Komisji Społecznej do Walki z Analfabetyzmem. Inicjował liczne kursy nauki czytania i pisania dla dorosłych i młodzieży. Duże doświadczenie i wiedza Dyrektora zostały docenione przez lokalną społeczność – wybrano go do Gminnej Rady Narodowej, a w latach 1947-1950 był jej Przewodniczącym. Na podstawie protokołów GRN widać wysoki poziom aktywności na posiedzeniach – protokołował obrady, składał liczne interpelacje oraz pracował w Komisji Oświatowej i Rewizyjnej. Wysoka kultura słowa i zdolności retoryczne predestynowały dyrektora do wszelkiego rodzaju przemówień i wystąpień publicznych. Na pionierach zagospodarowywania ziem odzyskanych spoczywała olbrzymia ilość obowiązków. Po latach wspominał: Ogół dzieci oraz rodziców żywo interesowali się nauką, wyniki osiągaliśmy dobre – praca w szkole sprawiała satysfakcję – rekompensowało to nam niewspółmiernie niskie wynagrodzenie w stosunku do pracowników fizycznych. Jako osoba publiczna włączył się też w nurt życia politycznego – był członkiem PPS, a następnie PZPR. Ponadto kontynuował działalność w Związku Nauczycielstwa Polskiego (członek Zarządu koła w Trzciance). Z ramienia Inspektoratu Szkolnego w Trzciance organizował Konferencje Nauczycielskie Rejonu Jędrzejewo. Na terenie szkoły sprawował opiekę nad Szkolną Kasą Oszczędności i okresowo Związkiem Harcerstwa Polskiego. Z jego inicjatywy powstało w 1959r. Szkolne Koło Sportowe, które koordynowało aktywność ruchową dzieci i młodzieży. Jako kierownik placówki oświatowej musiał zajmować się z urzędu działalnością propagandową w społeczeństwie lokalnym i szkoleniem ideologicznym wśród nauczycieli. Jeśli chodzi o pracę pedagogiczną to Franciszek Jazy uczył przedmiotów ścisłych – matematyki, chemii, fizyki. Ówcześnie szkoła posiadała gabinety przedmiotowe z dość dobrym wyposażeniem. Absolwenci wspominali, że stawiał wysokie wymagania wobec uczniów w zakresie przedmiotu nauczania a przede wszystkim w sferze wychowawczej. Szczególne znaczenie przywiązywał do higieny osobistej, punktualności i dyscypliny w szkole ale też poza nią. Uczniowie nie zawsze doceniali wartość edukacji – w jednym z protokołów Gminnej Rady Narodowej dyrektor Jazy zapisał z nutką ironii: „zdolne uczennice po ukończeniu szkoły nie chcą się uczyć dalej, ale myślą o zawarciu związku małżeńskiego”. Zawsze chodził elegancko ubrany – znakiem rozpoznawczym był garnitur. Absolwenci wspominali też, że lekko utykał. Posiadał małe mieszkanie służbowe w budynku dzisiejszego gimnazjum oraz użytkował kawałek gruntu rolnego. Ożenił 21 listopada 1948r. się z autochtonką Adelajdą Małgorzatą Albrecht (po zmianie nazwiska Milewską). Ojciec pięciorga dzieci.

Po roku 1961

Franciszek Jazy został odwołany ze stanowiska kierownika szkoły z dniem 1 września 1961r. Na podstawie relacji ustnych i dokumentów można domniemywać, że pozbawienie Franciszka Jazego funkcji miało podłoże polityczne. Po roku pracy jako nauczyciel w Jędrzejewie na własną prośbę został przeniesiony do Radolinka na stanowisko kierownika II oddziałowej szkoły powszechnej. Społecznikowska dusza daje wkrótce o sobie znać – angażuje się w działalność Gminnej Spółdzielni oraz akcji społecznej wspierającej budowę drogi dojazdowej do Radolinka. W 1971r. przeszedł na emeryturę i przeniósł się do Trzcianki. Czas wolny wypełniały tłumaczenia tekstów niemieckich zlecone przez Muzeum Regionalne w Trzciance (http://www.mzntrzcianka.pl/main/index/historiamuz/v_main2). Warto wspomnieć, że znał 4 języki obce – niemiecki, angielski, francuski i rosyjski. Zmarł 18.01.1982r. Pochowany na cmentarzu w Trzciance. W 2007r. rodzina przeniosła prochy do Bad Schwalbach w Niemczech.

http://scr.hu/2dta/n8c9z

Znaczenie postaci

Franciszek Jazy wychował kilka pokoleń obywateli wolnej Polski zarówno w okresie w dwudziestolecia międzywojennego jak i po drugiej wojnie światowej. Szczególną rolę odegrał w Jędrzejewie - podjął się trudnej misji otwarcia placówki i kierowania szkołą, remontu, wyposażenia jej w niezbędny sprzęt i pomoce oraz zapewnienia kadry nauczycielskiej. Pomimo wielu problemów integrował zróżnicowaną pod względem pochodzenia społeczność lokalną. Aktywnie włączył się w życie publiczne dając przykład ofiarności, pracowitości i bezinteresowności. Można nazwać go śmiało pionierem pracy oświatowej na tzw. "Ziemiach Odzyskanych". Jego uczniowie podkreślali dobre przygotowanie metodyczne dyrektora Jazego w zakresie nauk matematyczno – przyrodniczych, które stawiało na wysokim poziomie nauczania przedmioty ścisłe. We wspomnieniach podkreślano też determinację naszego bohatera w walce z analfabetyzmem i przejawami niewłaściwego zachowania młodzieży.

Wykaz źródeł

Archiwum Zespołu Szkół w Jędrzejewie:

1. Kronika Szkoły w Jędrzejewie 1945-1980.

2. Prtokolarze Rad Pedagogicznych 1945-1962.

Materiały biograficzne ze zbiorów Muzeum Regionalnego w Trzciance.

1. Świadectwo dojrzałości Franciszka Jazego z Seminarium Nauczycielskiego w Czarnkowie.

2. Ankieta personalna z 18 listopada 1945r.

3. Kwestionariusz osobowy Franciszka Jazego z 19 listopada 1945r.

4. Życiorys Franciszka Jazego z 14.10.1951r.

5. Ankieta personalna z 15.10.1951r.

6. Życiorys Franciszka Jazego opracowany przez Ryszarda Gumowskiego.

Archiwum Państwowe w Pile:

1. Akta Gminy w Jędrzejewie 1945 - 1954, sygn. 55/32/0.

2. Prezydium Gromadzkiej Rady Narodowej w Jędrzejewie 1951/1954 – 1971, sygn. 55/202/0.

Inne:

1. Życiorys Franciszka Jazego opracowany przez syna Władysława Jazego.

2. F. Jazy. Wspomnienia, [w:] Kronika Ziemi Trzcianeckiej, R.1995, nr. 1, s.73-85.

3. Wydawnictwa jubileuszowe z okazji 60-lecia szkoły w Jędrzejewie.

English abstract

Franciszek Jakub Jazy (1904-1982) – was born in Nadrenia (Germany), he graduated the Male Teachers’ Seminar in Czarnków, Great Poland teacher and social worker, the member of Polish Teachers’ Union. He was the organizer of educational system in the Regained Lands - in 1945-1961 he was the headmaster of Primary School in Jędrzejewo. He was the self-government councilor.

Autorzy

Biogram przygotował zespół uczniowski.
Zespół Szkół w Jędrzejewie - Szkoła Podstawowa
Gmina Czarnków, powiat czarnkowsko-trzcianecki

Kalendarium:

  • 1945 ― Praca w Szkole Podsta...
  • 1962 ― Praca w Szkole Podsta...
  • 1971 ― Emerytura w Trzciance
  • 1940 ― Pobyt w Generalnym Gu...
  • 1927 ― Praca w Szkole Podsta...
  • 1926 ― Praca w Szkole Podsta...
  • 1904 ― Narodziny bohatera
  • 1921 ― Przyjazd rodziny Jazy...
  • 1926 ― Matura w Męskim Semi...
  • 1945 ― Powrót do Wielkopolski
  • 1982 ― Śmierć bohatera

Cytaty:

  • „Nauczyciel zajmuje się...”
  • „Ogół dzieci oraz rodzi...”

Zobacz też:

  • > Miejsce narodzin ...