Franciszek Michalak image

Franciszek Michalak

ur. 28 marca 1887
 
 
 
Szkoła Podstawowa im. Kampanii Wilkowskiej Powstańców Wielkopolskich w Wilkowie Polskim
Organizacje patriotyczne

Pogrzeb Franciszka Michalaka

akt zgonu

dzieci Franciszka i Marty Michalak

ekshumacja

grupa teatralna

informacja o zebraniu TG "Sokół" na sali pana Franciszka

księga ekshumacyjna

mauzoleum

pogrzeb

pomnik rozstrzelanych

pomnik żołnierza

tablica

tablica na ratuszu w Kościanie

tablica z nazwiskami ofiar

zdjęcie ślubne

Franciszek Michalak

Zdjęć: 17

Pochodzenie

Franciszek Michalak urodził się 28 marca 1887 roku w Dębsku, powiat Kościan. Jego rodzice, Piotr i Agata z domu Sibila, posiadali gospodarstwo rolne. Mieli ośmioro dzieci. Franciszek był najmłodszym z nich. Była to rodzina wielodzietna. Rodzice musieli się napracować, żeby taką gromadkę utrzymać. Nie było wtedy ulg dla rodzin wielodzietnych, ale dzieci państwa Michalaków nie żyły w biedzie. W dobrobycie, niestety, też nie. Jako mieszkaniec Wielkopolski Franciszek Michalak zasługuje na nasze zainteresowanie. Przedstawimy jego zasługi dla lokalnej społeczności i dla Polski. Jesteśmy przekonani, że postać ta godna jest umieszczenia w encyklopedii.

Edukacja

Szkołę podstawową Franciszek Michalak ukończył w Dębsku, wiosce w pobliżu Wielichowa. Ponieważ nie mógł liczyć na pomoc finansową ze strony rodziny ( było ich ośmioro), postanowił jak najszybciej zdobyć zawód. Chciał się usamodzielnić. Uczył się zawodu szewca u majstra w Rakoniewicach. Niestety, praca ta nie dawała mu satysfakcji. Nie chciał pracować tylko dla pieniędzy, konieczności przeżycia. Pragnął, żeby praca dawała mu zadowolenie.
Mimo trudnej sytuacji materialnej wyjechał do Skierniewic, gdzie poznawał tajniki zawodu kelnera. Franciszek Michalak był odważnym człowiekiem. Postanowił wyjechać do Berlina, gdzie założył własną restaurację.

Działalność zawodowa

Pisaliśmy już, że Franciszek Michalak otworzył restaurację w Berlinie. Możemy powiedzieć, że z zawodu był restauratorem, przedsiębiorcą. Był tez przede wszystkim patriotą. Chociaż w czasie I wojny światowej walczył w armii niemieckiej, był ranny pod Verdun, to nigdy nie zapomniał, że jest Polakiem. Dlatego, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, wrócił do rodzinnego Wielichowa. Miało to miejsce w 1920 roku. Pan Michalak kupił od pewnego Niemca restaurację. Mieściła się ona na rynku pod numerem 13. Centralne położenie okazało się bardzo ważne. Restauracja była wystarczającym źródłem dochodu dla rodziny pana Franciszka.

Działalność społeczna i patriotyczna

Rok 1920 był jednym z pierwszych lat niepodległej Polski. Wolna Polska pobudziła mieszkańców Wielichowa do działania. Pan Michalak zauważył ten entuzjazm i postanowił część gospody przeznaczyć na salę widowiskową. Budowa sali zakończyła się w 1924 roku. Wykorzystywano ją na zabawy, występy teatralne, zebrania różnych organizacji, zbiórki Towarzystwa Gimnastycznego " Sokół", kursy szycia. Legalizowano tam również wagi. Dlaczego pan Michalak to robił? Nie dla zysku. Nie pobierał opłat za światło, wodę, sprzątanie. Pan Michalak chciał ofiarować społeczeństwu coś od siebie. Chciał, żeby Wielichowo rozwijało się. Dzięki niemu członkowie wielu organizacji mieli wygodne miejsce spotkań. Mogli pracować w dobrych warunkach.
Pan Franciszek godził pracę zawodową z działalnością społeczną. Działał aktywnie w Towarzystwie Bractwa Kurkowego, Towarzystwie Gimnastycznym "Sokół", Straży Pożarnej, Towarzystwie Przemysłowców i wielu innych. Popierał każdy rodzaj działalności patriotycznej. Pracę tę godził z prowadzeniem działalności gospodarczej, gdyż musiał zapewnić byt rodzinie.

Życie rodzinne

Zycie rodzinne Franciszka Michalaka było bardzo bogate. Żeni się 7 lutego 1914 roku. Jego wybranką była Marta Waleria Białas, córka akuszerki, czyli położnej, z Wielichowa. Państwo młodzi zamieszkali w Berlinie. Tam przyszło na świat dwoje dzieci. Wiktor, który urodził się 7 grudnia 1914 roku i Wanda - Maria urodzona 17 stycznia 1917 roku. Kolejne dzieci przyszły na świat w wolnej Polsce, Bogusława - Regina 2 sierpnia 1920 roku, a następnie syn Bogdan - Jakub urodzony 7 sierpnia 1924 roku. Piąte dziecko - Bolesław - Ludwik przyszedł na świat 7 sierpnia 1927 roku. Rodzina pana Michalaka bardzo się kochała. Dzieci odebrały staranne wychowanie. W domu żywe były tradycje patriotyczne. Dzieci były bardzo związane z rodzicami, szczególnie z ojcem. Świadczy o tym wiersz, który po śmierci Franciszka Michalaka napisała jego córka Bogusława. Po rozstrzelaniu rodzina Franciszka została wysiedlona do Generalnego Gubernatorstwa, gdzie żyli w trudnych warunkach. Szczególnie ciężko znosiła to jego żona Marta, która zmarła nie doczekawszy powrotu do domu.

Wybuch wojny


Mieszkańcy Wielichowa bardzo przeżyli wybuch II wojny światowej. Ponieważ granica była blisko, Niemcy szybko pojawili się w Wielichowie. Zapanowały czasy terroru. Zaczęły się aresztowania i egzekucje. Niemcy publikowali listy rozstrzelanych. W październiku zamordowano osiem osób w Śmiglu i tyle samo w Kościanie. Egzekucji dokonano na rynkach tych miast. Pan Michalak bardzo to przeżywał. Martwił się, że Polska traci mądrych i wartościowych ludzi. Niemcy nie dobierali ofiar przypadkowo. Wiedzieli, kogo zabić, żeby naród odczuł to dotkliwie. Unicestwiali naturalnych przewodników, przywódców, którzy mogli poprowadzić Polaków do walki.

Aresztowanie i śmierć Franciszka Michalaka

Dzień 22 października 1939 roku zapisał się tragicznie w dziejach rodziny Michalaków. Przed południem rodzina była w kościele. Po obiedzie pan Michalak zauważył przed domem nieznanych ludzi. Byli to Niemcy, którzy przyszli go aresztować. Okazało się, że w okolicy został zabity Niemiec i pan Michalak miał być jednym z zakładników. Wszyscy myśleli, że sprawa wkrótce się wyjaśni i pan Franciszek wróci do domu. Niemcy wywieźli pana Michalaka do więzienia w Kościanie. Działy się tam rzeczy straszne. Więźniów bito, torturowano i rozstrzeliwano. Zabitych chowano w masowych grobach. Dnia 23 października odbył się proces pana Michalaka i innych więźniów. Rozprawa była parodią sądownictwa. Przewodniczący sądu oświadczył, że więźniowie, jako wpływowi obywatele, odpowiedzialni są za zabójstwo Niemca i skazał ich na śmierć przez rozstrzelanie. Egzekucji dokonano 23 października 1939 roku na rynku w Kościanie.Wśród osiemnastu rozstrzelanych był Franciszek Michalak. Świadkami jego śmierci byli również mieszkańcy Wielichowa. Mogli oni zaświadczyć, że pan Franciszek szedł odważnie na śmierć. Do końca modlił się. Zabitych pochowano na cmentarzu w Kościanie w zbiorowej mogile.

Upamiętnienie

Po zakończeniu wojny ekshumowano zamordowanych Polaków. Pierwsza ekshumacja odbyła się 30 października 1945 roku. Zwłoki Franciszka Michalaka rozpoznała jego córka, Wanda Gaszczyńska. Pan Franciszek ubrany był w mundur Bractwa Kurkowego i miał przy sobie legitymację członkowską. Pomordowanym oddano hołd poprzez wystawienie ich ciał na rynku, gdzie harcerze i przedstawiciele wielu innych organizacji pełnili wartę honorową. Franciszka Michalaka i ciała pozostałych męczenników pochowano w Mauzoleum na cmentarzu w Kościanie.
Upamiętniono ich też w inny sposób. Na ścianie ratusza w Kościanie wmurowano tablice z nazwiskami zamordowanych i napisem poświęconym ich pamięci. Również w Wielichowie uczczono pamięć męczenników poprzez pamiątkową tablicę na pomniku żołnierza poświęconego pamięci zamordowanych mieszkańców Wielichowa. Tuż po wojnie Dyrektor szkoły - pan Wacław Żalisz zaproponował nadanie ulicy w Wielichowie im. Franciszka Michalaka. Zabrakło na to jednak pieniędzy. Inny pomysł miał syn pana Franciszka - Bogdan. Założył on amatorskie koło teatralne "Scena". Z pieniędzy uzyskanych za przedstawienia zbudowano pomnik ku czci pomordowanych, rozstrzelanych i zaginionych w czasie drugiej wojny światowej mieszkańców Wielichowa. Na pomniku, który stoi do dzisiaj, umieszczono tablicę z nazwiskami ofiar wojny. Trwają prace nad nowym pomnikiem, ale kiedy to zostanie ukończone, pokaże czas. Miejsca pamięci po Franciszku Michalaku udokumentował jego wnuk, pan Adam Nadolski, który nakręcił kilka filmów.

Źródło

Większość informacji dotyczących życia, działalności i śmierci Franciszka Michalaka czerpaliśmy z opracowania pani Marii Nadolskiej, jego wnuczki. Pani Maria pracuje jako nauczycielka, ale przede wszystkim jest pasjonatem ( pasjonatką) historii. Gromadzi informacje o mieszkańcach gminy Wielichowo. Wykonuje mrówczą pracę, opracowuje zebrane dokumenty i materiały. Następnie je publikuje. Obecnie zajmuje się zbieraniem informacji o rodzinach wypędzonych z Wielichowa w czasie drugiej wojny światowej, zazwyczaj do Generalnej Guberni. Współpracuje w tym dziele ze Związkiem Miast Polskich.

Znaczenie postaci

Franciszek Michalak zasługuje na umieszczenie w Encyklopedii Wielkopolan z kilku powodów. Sam fakt, że był zakładnikiem rozstrzelanym przez Niemców w zbiorowej egzekucji jest wystarczającą przyczyną, żeby go docenić. Hitlerowcy nie wybierali ofiar w sposób przypadkowy. Chcieli zniszczyć intelektualną tkankę narodu, naturalnych przewodników. Oficerów, księży, nauczycieli, profesorów, powstańców wielkopolskich i innych ludzi wykształconych. Nie miał formalnego wykształcenia, ale był bardzo światłym człowiekiem. Wyróżniał się kulturą, prawością i wrażliwością społeczną. Był gorącym i szczerym patriotą. Miłość do ojczyzny zaszczepiał dzieciom. Świadczy o tym ich postawa po śmierci ojca.
Dzięki temu, że pan Franciszek udostępniał bezpłatnie swoją salę, wiele organizacji, stowarzyszeń, kółek i innych mogło spokojnie działać. Działacze mieli wygodne miejsce spotkań. Franciszek Michalak był członkiem wielu organizacji o charakterze patriotycznym i społecznikowskim (wymieniliśmy je wcześniej), w których aktywnie w nich działał.
Jako Polacy jesteśmy winni pamięć takim ludziom jak pan Franciszek. Takie jest też główne zadanie encyklopedii - przywracanie pamięci.

Bibliografia

1. Opracowanie pani Marii Nadolskiej o Franciszku Michalaku.
2. Dokumenty z USC w Wielichowie.
3. Księgi parafialne parafii w Wielichowie.
4. Tablice pamiątkowe i pomniki.
5. Z katakumb wspomnień - książka pamiątkowa z uroczystości ekshumacyjnych w Kościanie



Autorzy

Biogram przygotował zespół uczniowski w składzie:
Wojciech Domagalski, Patryk Michalski, Miłosz Owsianny, Maciej Szubert
Nauczyciel prowadzący: Marek Czapla
Szkoła Podstawowa im. Kampanii Wilkowskiej Powstańców Wielkopolskich w Wilkowie Polskim
Gmina Wielichowo, powiat grodziski

Cytaty:

  • „Cóż to będzie za Polsk...”
  • „Wiersz napisany przez ...”

Źródła:

  • miejsce pamięci
  • pamięci dziadka
  • rodzina Franciszka Mic...

Zobacz też: