Antoni Nagler image

Antoni Nagler

ur. 17 stycznia 1910
zm. 25 marca 1998
 
„Bóg, honor, ojczyzna...”
Szkoła Podstawowa im. Andrzeja Mielęckiego w Koźminku
Akt zgonu

Antoni Nagler

Antoni Nagler

Antoni Nagler - lista meldunkowa

Antoni Nagler z żoną Heleną

Antoni Nagler z żoną i córką Haliną

Budynek Szkoły Podstawowej w Koźminku do której uczęszczał mały Antoni Nagler

Budynek Szkoły Podstawowej w Koźminku z 1934 roku - miejsce pracy Antoniego Naglera

Budynek sali gimnastycznej Szkoły Podstawowej w Koźminku

Dokument od ZNP informujący o decyzji wszczęcia postępowania dyscyplinarnego przeciwko Naglerowi.

Dom Nauczyciela

Dom nauczyciela w Koźminku  - miejsce zamieszkania Antoniego Naglera

Księga urodzonych - Parafia Koźminek

Legitymacja Krzyża Armii Krajowej

Legitymacja Krzyża Burza Armii Krajowej

Legitymacja Krzyża Kawalerskiego Orderu Odrodzenia Polski

Legitymacja Krzyża Partyzanckiego

Legitymacja Krzyża Walecznych

Medal za Udział w Wojnie Obronnej 1939

Nadawanie odznaczenia Antoniemu Naglerowi

Odmowa Wydziału Prawno-Ekonomicznego w sprawie przywrócenia Antoniego Naglera do służby czynnej.

Ordery Antoniego Naglera

Postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w sprawie przekazania sprawy skazania Antoniego Naglera na 5 lat więzienia z jednoczesnym jej darowaniem na podstawie amnestii.

Postanowienie Wojskowego Sądu Okręgowego w sprawie przekazania sprawy skazania Antoniego Naglera na 5 lat więzienia z jednoczesnym jej darowaniem na podstawie amnestii. (2)

Płyta nagrobkowa na grobowcu rodzinnym

Zapis Aktu Chrztu Antoniego Naglera z Księgi Chrztów Parafi w Koźminku

Zaświadczenie A.K. podpisane przez gen.bryg. FR. Kamińskiego

Zdjęcie profilowe

Zdjęcie ślubne Antoniego i Heleny Naglerów

Antoni Nagler – film 1
Fragment wywiadu z córką Antoniego Naglera – Haliną Nagler
Zdjęć: 29
Filmów: 1
Nagrań: 1

Szkoła Podstawowa w Koźminku

Pochodzenie:

Antoni Nagler urodzony 17 stycznia 1910 roku w Koźminku pow. Kalisz. Był synem Wincentego Naglera i Stanisławy Nagler z domu Kaczmarek. Zmarł 25 marca 1998 roku w Turku. Został pochowany na cmentarzu w Złotnikach koło Koźminka.

Młodość i edukacja:

Edukację przedszkolną odbywał w tzw. "Ochronce" w Koźminku. W roku 1924 ukończył 6 klas Szkoły Podstawowej w Koźminku. W roku szkolnym 1924/5 – I kurs Seminarium Nauczycielskiego w Liskowie. W latach 1925–1929 uczęszczał do Seminarium Nauczycielskiego im. Marszałka Józefa Piłsudzkiego w Słupcy. Maturę zdał w roku 1929. Jego żoną była Helena Nagler. Mieli wspólnie jedną córkę Halinę - lekarza neurologa.

Okresy działalności oświatowej i wojskowej:

I. Okres przedwojenny:

W latach 1929–1939 pracował w szkołach różnego stopnia organizacyjnego w powiecie Baranowicze (województwo nowogródzkie) z roczną przerwą na odbycie czynnej służby wojskowej w Szkole Podchorążych Rezerwy w Krakowie. Jesienią 1929 roku odwiedził kolegów z kursu: Banasika Władysława i Nawrockiego Stanisława, którzy pracowali w Jatrze (powiat Nowogródek). Obaj zginęli w nieznanych mu bliżej okolicznościach na terenach zajętych przez ZSRR.

II. Okres wojenny:

Antoni Nagler został zmobilizowany 1 września 1939 r. do 78 pp w Baranowicach. Od 2 do 25 września odbywał nocne marsze przez Polesie w grupie płk. Paszkiewicza (jednosti rezerwowe z Baranowicz i Słonima oraz marynarze Flotylli Pińskiej). 25 września wziął udział w starciu z oddziałem czołgów Armii Czerwonej i złożył broń w rejonie Drohiczyna Poleskiego. Następnie wraz z grupą polskich jeńców został przetransportowany koleją do ZSRR przez Łuniniec, Orszę, Wielkie Łuki do obozu w Ostaszkowie, a później do obozu w powiecie Wiaźniki (okręg Gorki, nad rzeką Oką). Tam Antoni Nagler spotkał między innymi generała brygady Mieczysława Smorawińskiego, który ma na miejscowym cmentarzu grób symboliczny z napisem: „Zginął w Katyniu w 1940 roku”. W końcu października zwolniono z obozu zamieszkałych za Bugiem (tzw. ”kresowiaków”), oprócz tych, którzy wpisali się na listę jako oficerowie Wojska Polskiego. Zostali oni przewiezieni do obozów w Ostaszkowie, Koźielsku i Starobielsku.

Po powrocie do domu w Serebryszczach (powiat Baranowicze) Nagler został aresztowany przez gminnego politruka NKWD i osadzony w areszcie w Mołczadzi. Na skutek starań delegatów miejscowej społeczności został zwolniony z aresztu. W listopadzie i grudniu 1939 roku uczestniczył w kursie dla polskich nauczycieli (wraz z około 100 osób), zorganizowanym przez powiatowe władze oświatowe w Baranowiczach, z którego musiał uciekać przed kolejnym aresztowaniem przez NKWD.

Na początku stycznia 1940 roku wyjechał do Brześcia n/Bugiem i przeprawiał się przez rzekę do Terespola w Generalnym Gubernatorstwie (7 nauczycieli i 4 dzieci). Następnie przybył do Warszawy, a później do Koźminka (Warthegau). Zameldował się w Urzędzie Gminnym (Amtsbecirk Bornhagen) w charakterze pracownika rolnego w gospodarstwie rodzinnym. W wigilię Bożego Narodzenia 1943 roku wymknął się żandarmowi i ukrywał się przez zimę u krewnych w gminie Goszczanów (powiat turecki). W końcu marca powrócił do rodziny w Koźminku , gdzie został aresztowany przez żandarmerię i przetransportowany do Gestapo w Kaliszu (powód – tajne nauaczenie). Po dochodzeniu prowadzonym przez Gestapo został zwolniony. Do końca okupacji, częściowo się ukrywając, pracował w gospodarstwie rolnym. Od lutego 1940 roku należał do organizacji podziemnej - najpierw do ZWZ, a później do AK. Przez ostatnie dwa lata wojny pełnił funkcję komendanta gminnego (jego poprzednika na tym stanowisku, Mieczysława Magdzińskiego zamordowanego w Oświęcimiu).

III. Czasy Powojenne:

Po wkroczeniu Armi Czerwonej (21 stycznia 1945 roku) zorganizował Posterunek Milicji Obywatelskiej i był jego komendantem do 10 lutego. W styczniu i lutym zorganizował pracę w Szkołach Podstawowych na terenie gminy: w Koźminku , Nakwasinie, Moskurni , Sierzchowie ,Trzebieniach i Dębsku. Od połowy lutego po zwolnieniu się z obowiązków komendanta M.O. rozpoczął pracę w Szkole Podstawowej w Koźminku, w której pełnił obowiązki kierownika do połowy lipca 1945 roku. W placówce tej był nauczycielem przedmiotu biologia. Za przynależność do AK i nie ujawnienie się po wyzwoleniu dnia 14 lipca 1945 roku, został aresztowany przez organa Urząd Bezpieczeństwa Publicznego i osadzony w więzieniu w Kaliszu (początkowo w piwnicach obecnego Liceum im. Adama Asnyka).

W lutym 1946 r. na pokazowym procesie działaczy AK, prowadzonym przez Wojskowy Sąd Okręgowy w Poznaniu na sesji wyjazdowej w Kaliszu, został skazany na 5 lat więzienia z możliwością amnestii. W kwietniu tegoż roku został zwolniony z więzienia. W sierpniu zgłosił się do pracy w szkolnictwie. Kuratorium Okręgu Szkoleniowego w Poznaniu wytoczyło mu dochodzenie dyscyplinarne z wnioskiem o wydalenie z zawodu nauczycielskiego. Uprzedzając doręczenie zawiadomienia Nagler zgłosił na piśmie rezygnację z zawodu. W związku z tym faktem był zmuszony zmienić zawód i dlatego przyjął pracę w Dolnośląskim Zjednoczeniu Przemysłu Węglowego w wydziale aprowizacji w Wałbrzychu. Po roku pracy zgłosił chęć przyjęcia dobrowolnie dochodzenia dyscyplinarnego i stawił się na rozprawę w Kuratorium O.S. w Poznaniu, w wyniku której został przyjęty do zawodu - po udzieleniu mu nagany dyscyplinarnej na piśmie.

1 września 1947 r. powrócił do pracy w Szkole Podstawowej w Koźminku, jako początkujący nauczyciel. W roku 1956 Antoni Nagler został rehabilitowany i zaliczono mu lata pracy. W tej Szkole pracował 27 lat. Zarządzeniem ówczesnego ministra oświaty Jerzego Kuberskiego został wraz z innymi nauczycielami przeniesiony na emeryturę z dniem 1 września 1973. Przez kolejne lata życia Antoni Nagler mieszkał wraz z rodziną w Turku.

Odznaczenia i wyróżnienia:

1) Krzyż ”Burza” Armii Krajowej

2) Krzyż Kampanii Wrześniowej 1939 r.

3) Awans na stopień kapitana oraz Krzyż Walecznych i Srebrny Krzyż Zasługi z Mieczami za ofiarną służbę i zasługi na polu walki podziemnej (rozkaz D-cy Sił Zbrojnych w Kraju Nr 34/K.II ze stycznia 1945 r.).

4) Złoty Krzyż Zasługi z 26 maja 1976 r.

5) Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski z 29 września 1982 r.

6) Uznanie i podziękowanie za dotychczasową wzorową i owocną pracę na polu oświaty i wychowania w Polsce Ludowej podpisane dnia 20 listopada 1964 r. przez Ministra Oświaty Wacława Tułodzieckiego.

7) Dyplom uznania za twórcze wysiłki i osiągnięcia w pracydydaktyczno-wychowawczej przyznany przez Radę Postępu Pedagogicznego w Poznaniu dnia 18 listopada 1967 roku.

8) Uznanie i podziękowanie za dotychczasową wzorową i owocną pracę na polu oświaty i wychowania w Polsce Ludowej podpisane w listopadzie 1967 roku, przez Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego Henryka Jabłońskiego.

9) Dyplom uznania za twórcze wysiłki i osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej przyznany przez Radę postępu pedagogicznego w Poznaniu 20 listopada 1970 r.

10) Nagroda II stopnia Ministra Oświaty i Wychowania Jerzego Kuberskiego za wybitne osiągnięcia w pracy dydaktyczno-wychowawczej z października 1973 r.

Funkcje pełnione w oświacie:

Antoni Nagler przepracował 44 lata w zawodzie nauczycielskim: w okresie od 01 września 1929 r. do 31 sierpnia 1973 r. oraz w Polsce Ludowej od 01 listopada 1945 r. do 31 sierpnia 1973 r.

1) 10 luty-14 lipca 1945: pełniący obowiązki kierownika Szkoły w Koźminku.

2) 1947-1973: nauczyciel Szkoły Podstawowej w Koźminku.

3) 1958: Zaoczne Studium Nauczycielskie w Poznaniu.

4) 1961-1973: praca w Powiatowym Ośrodku Metodycznym w Kaliszu w charakterze instruktora, później kierownika Ogniska Metodycznego, a następnie wizytatora metodycznego biologii.

5) Praca w Zarządzie Ogniska Związku Nauczycielstwa Polskiego od roku 1945, w tym jako prezes przez 6 kadencji.

Znaczenie postaci Antoniego Naglera dla Koźminka i okolic:

1) Podczas okupacji starał się walczyć z anafalbetyzmem i prowadził tajne nauczanie, przez co został aresztowany przez Gestapo.

2) W styczniu 1945 roku po przejściu ofensywy sowieckiej organizował prace porządkowe na terenie zniszczonej Szkoły Podstawowej w Koźminku. Pomagali mu w tym przedsięwzięciu nauczyciele: żona - Helena Naglerowa i Jan Stanny.

3) W styczniu i w lutym 1945 roku zorganizował pracę w Szkołach Podstawowych na terenie gminy: w Koźminku , Nakwasinie, Moskurni, Sierzchowie,Trzebieniach i Dębsku.

4) Pod pseudonimem "PATRYK" brał czynny udział w walce zbrojnej z okupantem niemieckim i sowieckim w szeregach AK na terenach powiatu kaliskiego, tureckiego i sieradzkiego.

5) Prowadził działalność poziemną (ZWZ i AK), za co został aresztowany przez Urząd Bezpieczeństwa Publicznego, później osądzony i w następstwie wydalony z zawodu nauczyciela. Należał do Wielkopolskiej Ochotniczej Grupy Niepodległościowej "Warta".

6) Brał udział w różnego rodzaju pracach społecznych na terenie środowiska lokalnego Koźminka:

- Przewodniczący i komisarz spisowy w Narodowych Spisach Powszechnych i Rolnych w latach: 1950, 1960 i 1970.

- Brał udział w zbiórkach pieniędzy na rozbudowę infrastruktury oświatowej w Koźminku i okolicach.

- Prezes Ogniska ZNP w ciągu sześciu kadencji.

- Liga Ochrony Przyrody (złota odznaka za zasługi w realizacji zadań statutowych Stowarzyszenia w Szkolnych Kołach LOP na trenie miasta i powiatu kaliskiego).

- Gminna Rada Narodowa (członek).

- Przewodniczący, zastępca lub sekretarz Gminnych Komisji Wyborczych di Sejmu i Rad Narodowych od 1947 do 1971 roku.

7) Od 1981 roku członek "Solidarności".

8) W stanie wojennym wspierał materialnie internowanych.

9) Po reaktywacji Związku brał udział w wielu spotkaniach i uroczystościach patriotycznych, dzieląc się swoją wiedzą historyczną i swoimi bogatymi wspomnieniami.

10) Samodzielnie wykonał i gromadził wiele pomocy naukowych.

11) Prowadził wzorową doświadczalną działkę szkolną, za którą w ramach konkursu na "Warzywa mało znane na działkach szkolnych" otrzymał 14 grudnia 1969 roku dyplom, przyznany przez Centralny Ośrodek Metodyczny i Redakcję "Przekroju" i "Hasło Ogrodniczo-Rolnicze". A Ośrodek TVP Poznań w programie Audycji Wiejskich "TAKMUR" nadał audycję w dniu 18 października 1969 roku pt. "Brawo Koźminek", ukazującą pracę na działce szkolnej młodzieży Koła Biologicznego.

Materiały źródłowe:

- wywiad z córką Antoniego Naglera - Haliną Nagler w Turku,

- Fotografie, dokumenty i pamiątki z archiwum prywatnego rodziny Naglerów,

- kroniki Szkoły Podstawowe w Koźminku,

- wywiady z osobami znającymi postać Antoniego Naglera,

- archiwum parafii pod wezwaniem św. Jana Apostoła i Ewangelisty,

- notatki prywatne antoniego Naglera,

- gazeta "Przekrój" 1969,

- Wańka Danuta, "Koźminek zarys dziejów", Kalisz-Koźminek 2000.

English abstract

Anthony Nagler was born on the 17th of January 1910 in Kalisz. He was the son of Vincent and Stanislawa. His mother’s maiden name was Kaczmarek. He died on the 25th of March 1998 in Turek. He was buried at the cemetery in Złotniki next to the Koźminek. He tried to fight against illiteracy. He was arrested by the Gestapo because he led secret teaching. He organized the cleaning at the area of destroyed Primary School in Koźminek after passing the Soviet offensive in January 1945. Teachers, Helena Nagler and Jan Stanny helped him. Helena was his wife. He organized the work in Primary Schools: Koźminek, Sierzchow, Moskurnia, Trzebienie and Debsko in January and February 1945. He took an active part in the armed struggle against the German and Soviet occupation forces in the areas of counties: Kaliski, Turecki and Sieradzki. He fought in the ranks of the A.K. (Army) under the pseudonym of “PATRYK”. He led underground activity (Z.W.Z and A.K.), for which he was arrested by the Authority of Public Safety. After that he was judged and finally he was expelled from the teaching profession. He belonged to the group of Wielkopolska Volunteer Independence “WARTA”.

Autorzy

Biogram przygotował zespół uczniowski.
Szkoła Podstawowa im. Andrzeja Mielęckiego w Koźminku
Gmina Koźminek, powiat kaliski

Kalendarium:

  • 1929 ― Praca w szkołach różn...
  • 1929 ― praca w szkołach w Ba...
  • 1925 ― Seminarium Nauczyciel...
  • 1924 ― I kurs Seminarium Nau...
  • 1910 ― Narodziny bohatera
  • 1924 ― Ukończenie 6 klas Szk...
  • 1929 ― Matura
  • 1939 ― Mobilizacja do 78 p.p...
  • 1939 ― Starcie z oddziałem c...
  • 1940 ― Wstąpienie do organiz...
  • 1940 ― Wyjazd do Brześcia i ...
  • 1943 ― Aresztowanie przez Ge...
  • 1945 ― Aresztowanie przez UB.
  • 1946 ― Wyrok i zawieszenie w...
  • 1956 ― powrót do zawodu po p...
  • 1973 ― Przejście Antoniego N...
  • 1981 ― Wstąpienie do „...
  • 1998 ― Śmierć bohatera

Cytaty:

  • „Moim marzeniem jest, a...”

Zobacz też:

  • > II wojna światowa...
  • > Szkoła Podstawowa...
  • > Armia Krajowa (AK)