Antoni Dutkiewicz image

Antoni Dutkiewicz

ur. 13 sierpnia 1899
zm. 07 lutego 1985
 
„Był takim dobrym człowiekiem, że teraz już chyba takich ludzi nie ma”
Szkoła Podstawowa im. Ks. Jakuba Wujka w Siennie
Anna Dutkiewicz (po prawej) z siostrą Marią z d. Dahlke

Antoni Dutkiewicz (drugi z prawej) na ślubie siostry Anastazji z Janem Januchowskim (1926 r.)

Antoni Dutkiewicz (pośrodku) z braćmi Florianem i Józefem

Antoni Dutkiewicz podczas I wojny światowej

Antoni Dutkiewicz w mundurze Powstańca Wielkopolskiego

Antoni Dutkiewicz w obozie jenieckim w Altengrabow 1939 r

Córki Antoniego - Teresa, Maria i Anna

Dom Antoniego Dutkiewicza w Łeknie

Dyplom Zasłużonego dla Gminy Wągrowiec

Dyplom uznania za udział w Powstaniu Wielkopolskim

Helena Dutkiewicz z dziećmi

Karczma w Siennie, gdzie odbywały się obrady Rady Gromadzkiej, której przewodniczył Antoni Dutkiewicz

Kennkarte Antoniego Dutkiewicza z okresu II wojny światowej

Księga Szkoły Powszechnej w Długiej Wsi (pod numerem 36 - Antoni Dutkiewicz)

Nagrobek Heleny i Antoniego Dutkiewiczów na cmentarzu w Łeknie

Najmłodsza córka Antoniego - Teresa

Pozostałości zniszczonego przez Niemców Pomnika Powstańców Wielkopolskich w Wągrowcu

Przed gospodarstwem Antoniego Dutkiewicza w Sieńsku

Rodzina Dutkiewiczów, pośrodku Anna i Wawrzyn - rodzice Antoniego

Szkoła w Długiej Wsi, którą ukończył Antoni Dutkiewicz

Tablica pamiatkowa na budynku Starej Strzelnicy w Wągrowcu

Tablica pamiątkowa na budynku Liceum Ogólnokształcącego im. Powstańców Wielkopolskich w Wągrowcu

Tablica pamiątkowa poświęcona Powstańcom Wielkopolskim w Wągrowcu

Tablica pamiątkowa w Łeknie

Tak mógł wygladac Antoni Dutkiewicz podczas I wojny światowej (rys. Natalia Wojciechowska)

Wniosek o nadanie odznaczenia

W szpitalu wojennym w Attenburgu 1918 r.

Wyciąg aktu urodzenia

Zaświadczenie o powrocie z wysiedlenia

Zaświadczenie o przynależności do Armii Krajowej

Zaświadczenie o udziale w Powstaniu Wielkopolskim

Zaświadczenie o udziale w Powstaniu Wielkopolskim i wojnie polsko-radzieckiej

Zaświadczenie o zwolnieniu z niewoli wojennej

Ślub Antoniego Dutkiewicza z Heleną Ewertowską

Ślub z Heleną Ewertowską (1930 r.)

Antoni Dutkiewicz – życie prywatne (wywiad z córkami)
Antoni Dutkiewicz jako żołnierz (wywiad z córkami)
Antoni Dutkiewicz – biogram w postaci mapy myśli
Antoni Dutkiewicz w kronice szkolnej
Drzewo genealogiczne Antoniego Dutkiewicza
Wniosek o nadanie odznaczenia – uzasadnienie
Wywiad z córkami Antoniego Dutkiewicza
Zdjęć: 35
Filmów: 2
Dokumentów: 5

Pochodzenie

Antoni Dutkiewicz urodził się 13.08.1899 r. w Siennie koło Wągrowca. Był synem Wawrzyna DutkiewiczaAnny z domu Dahlke (urodzonej w Nowym Brzeźnie koło Wągrowca, a pochodzącej z Morzewa, gmina Kaczory kolo Piły). Dutkiewiczowie, jak głoszą rodzinne przekazy, to ród pochodzący z Litwy. Jego przedstawiciele przenieśli się w okolice Wągrowca w XIX wieku, po powstaniu listopadowym.

Antoni miał trzech braci - starszego Stanisława oraz młodszych - Józefa i Floriana, a także trzy siostry: Marię z Dutkiewiczów Jasińską, Anastazję z Dutkiewiczów Januchowską oraz Stanisławę z Dutkiewiczów Sokołowską.

Rodzina Dutkiewiczów mieszkała w Sieńsku koło Wągrowca, prowadząc tam gospodarstwo rolne. W rodzinie tej nie brakowało spiskowców i powstańców, żywe były tradycje patriotyczne, co potwierdzili też swoim życiem Antoni Dutkiewicz oraz jego rodzeństwo. Podobnie było w rodzinie mamy Antoniego - jej siostra Maria z domu Dahlke była matką innego znanego powstańca Ziemi Wągrowieckiej - Antoniego Czarneckiego, dowódcy łekneńskiego oddziału Powstańców Wielkopolskich.

Dzieciństwo

Dzieciństwo Antoniego upłynęło na ciężkiej pracy na roli. Jako najstarszy z braci musiał pomagać mamie w gospodarstwie i opiekować się młodszym rodzeństwem, a po śmierci ojca w 1920 r. przejął całkowicie jego prowadzenie.

Edukacja

Czasy nauki szkolnej Antoniego przypadają w Wielkopolsce na okres zaboru pruskiego i nasilonej germanizacji. W latach 1906-1912 uczył się w szkole niemieckiej w dla dzieci polskich w Ochodzy. W tej właśnie szkole jako siedmioletni chłopiec brał udział w strajku szkolnym przeciwko nauce języka niemieckiego (od października 1906 r. - do marca 1907 r.) . Przez ostatni rok edukacji (1912-1913) uczył się też w nowowybudowanej szkole niemieckiej dla dzieci polskich w Długiej Wsi, która znajdowała się znacznie bliżej jego miejsca zamieszkania. Ukończył 6 klas szkoły podstawowej. Dalsza edukacja była niemożliwa, ponieważ po opuszczeniu domu przez starszego brata musiał zająć się prowadzeniem gospodarstwa, aby zapewnić utrzymanie młodszemu rodzeństwu. Mimo braków w formalnym wykształceniu Antoni Dutkiewicz przez całe życie intensywnie się rozwijał. Dużo czytał, miał bogaty księgozbiór, pasję tę zaszczepił także swoim dzieciom. Interesował się polityką i wydarzeniami współczesnymi, doceniał też rolę nowoczesnych środków przekazu - już przed wojną, jako jedyny w Sieńsku, miał radio, które skupiało mieszkańców miejscowości,

Życie żołnierza i działacza społecznego

I wojna światowa

Jako poddany pruski, po wybuchu I wojny światowej, w wieku 17 lat został powołany do armii pruskiej i w latach 1917-1918 walczył na froncie zachodnim we Francji. Tam został ranny i od jesieni 1918 r. przebywał w szpitalu w Attenburgu. W tym miejscu zastał go koniec I wojny światowej, tam też dowiedział się o odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Do ojczyzny wrócił w grudniu 1918 r., jadąc do Katowic na dachu pociągu, w - jak opowiadał swoim dzieciom - niezwykle trudnych warunkach.

Powstanie Wielkopolskie

Antoni Dutkiewicz wrócił z wojennej tułaczki do rodzinnego domu w Sieńsku na dzień przed Wigilią - 23 grudnia 1918 r. Jednak niedługo mógł cieszyć się spokojem wśród rodziny i znajomych. Już po tygodniu - 30 grudnia, na wieść o przygotowaniach do powstania udał się z  ojcem i braćmi do Wągrowca, by tam dołączyć do miejscowego oddziału. Wraz z wągrowieckim oddziałem powstańców walczył na froncie północnym, gdzie toczyły się najcięższe walki. Brał udział w walkach o Kcynię, Nakło, Szubin, Rynarzewo czy Bydgoszcz. Wspominał ciężkie walki i zdobycie pociągu pancernego pod Szubinem. Towarzysze z Powstania Wielkopolskiego do końca życia pozostali jego najbliższymi przyjaciółmi.

Wojna polsko-bolszewicka

Zwycięstwo Powstania Wielkopolskiego i przyłączenie Wielkopolski do państwa polskiego nie oznaczało dla Antoniego Dutkiewicza końca wojny. Jako rocznik 1899 został zmobilizowany i wcielony do regularnej armii polskiej. Najpierw była to Armia Wielkopolska (III okręg) pod dowództwem gen. Józefa Dowbora Muśnickiego. Rozkazem Dowództwa Głównego z dnia 6 marca 1919 sformowany został na froncie północnym 4 Pułk Strzelców Wielkopolskich. Powstał z oddziałów walczących z okolic Gniezna, Wągrowca i Wrześni. W styczniu 1920 przemianowany on został na 58 Pułk Piechoty Wielkopolskiej. Jako żołnierz tego pułku Antoni Dutkiewicz brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Jak pisze w "Kronice Katolickiej Szkoły Powszechnej w Długiej Wsi" miejscowy nauczyciel (też powstaniec wielkopolski, towarzysz Antoniego): "Z formacji ochotniczych na terenie powiatu wągrowieckiego wziął początek sławny 4 pułk Strzelców Wlkp., przemianowany w jesieni 1919 r. na 58 pułk piechoty, a wchodzący w skład 14. dywizji, wsławionej bojami o Nakło, Rynarzewo, Chodzież, Mińsk Litewski, Bobrujsk i w walkach pozycyjnych nad Berezyną. Rok 1920 przysporzył 4 p. p. (58 p. p.) nowe laury przełamaniem frontu bolszewickiego nad Wieprzem (sierpień) i zdobyciem w forsownym marszu Mińska Mazowieckiego. W zwycięskim pochodzie dotarł pułk znowu na Białoruś, zajął Mińsk Litewski po raz wtóry, aby dopiero z chwilą zawarcia rozejmu (październik 1920) cofnąć się na wyznaczone pozycje i stamtąd wrócić na „zimowe leże” do Wolsztyna, a później zakoszarować się na stałe." Antoni Dutkiewicz znów długo czekał na powrót do rodziny i do Sieńska - do domu przybył na stałe po prawie sześciu latach - wiosną 1923 roku.

Okres międzywojenny

Lata 1923-39 to w miarę spokojny okres w życiu Antoniego Dutkiewicza. To czas wypełniony pracą na roli, wydatkami na kształcenie młodszego rodzeństwa, wydaniem za mąż sióstr, śmiercią matki (1929 r.). W dniu 26.02.1930 r. zawarł związek małżeński z Heleną Ewertowską z Długiej Wsi. Ślub odbył się w kościele pocysterskim p.w. św. Piotra i Pawła w Wągrowcu. Państwo młodzi znali się od dziecka, a parę stanowili od pewnej zabawy wiejskiej w Długiej Wsi. Rodzina Heleny i Antoniego szybko się powiększała - przed wojną dochowali się czwórki dzieci. Byli to: Maria Helena (ur. 1931), Anna Krystyna (ur. 1932 r.), Henryk Antoni (ur. 1933 r.) i Michał Stanisław (ur. 1934 r.)

Jako były powstaniec oraz człowiek światły i aktywny Antoni Dutkiewicz cieszył się poważaniem i autorytetem w swoim środowisku. 15 maja 1935 r. został wybrany sołtysem Gromady Sienno należącej do gminy Wągrowiec - Południe. W skład Gromady wchodziły wsie: Sienno (zamieszkała przez Niemców) i polskie Sieńsko i Długa Wieś.

W 1937 r. z powodu sytuacji rodzinnej zmuszony był sprzedać gospodarstwo w Sieńsku Polakowi, panu Suchemu i przeniósł się z rodziną na dzierżawę do pobliskiego Łosińca (obecnie gmina Skoki). Już po roku - w 1938 r. kupił gospodarstwo i wybudował nowy dom oraz zabudowania gospodarskie w Stołężynie (gmina Wapno). Jednak znowu nie dane mu było cieszyć się spokojem w gronie rodziny - nadchodziła II wojna światowa. Zanim wyruszył na front, zakopał w Stołężynie swoje pamiątki z Powstania Wielkopolskiego, jego uczestnikom groziła bowiem ze strony Niemców śmierć.

II wojna światowa

Antoni Dutkiewicz został powołany do wojska podczas powszechnej mobilizacji 24 sierpnia 1939 r. i pełnił służbę w 82. Samodzielnym Batalionie Wartowniczym Inowrocław. Brał udział w kampanii wrześniowej - od obrony Bydgoszczy do bitwy nad Bzurą, gdzie w miejscowości Rożki powiat Sochaczew został ranny w rękę. Po bitwie nad Bzurą dostał się do niewoli niemieckiej i przebywał w obozie jenieckim Altengrabow w Saksonii na terenie Niemiec (Stalag XI - B). Przebywał tam od 19.09.1939 r. do 1.09.1940 r., następnie został zwolniony z powodu choroby i odniesionych ran przez niemieckiego lekarza, który został później przez Niemców rozstrzelany za sprzyjanie Polakom. Antoni Dutkiewicz wrócił do Stołężyna - jego dom był zajęty przez Niemców, a żona z dziećmi wysiedlona. Dzięki bratu i siostrze mieszkającym w Bydgoszczy udało mu się odnaleźć rodzinę - jako mieszkańcy Kraju Warty zostali wysiedleni do Generalnej Guberni. Żona Helena z czwórką dzieci przebywała w miejscowości Żaków (gmina Siennica, powiat Mińsk Mazowiecki). Antoni dotarł tam w 1940 r. ku ogromnej radości całej rodziny. Jego córki do dziś pamiętają smak cukierków, które przywiózł dzieciom na powitanie.

Od tej pory życie rodziny stało się łatwiejsze. Antoni Dutkiewicz pracował w kopalni torfu w Latowiczu, później został kierownikiem zlewni mleka w Żakowie. Nie zapomniał jednak o tym, co - poza rodziną - było dla niego najważniejsze - o Polsce. W 1942 r. wstąpił do miejscowego oddziału Armii Krajowej i jako oficer zaopatrzeniowo-aprowizacyjny podczas codziennej pracy w mleczarni przewoził w bańkach od mleka broń, żywność, meldunki. W działalności konspiracyjnej wspomagała go żona Helena. W pamięci córek z tamtego okresu pozostały sceny, gdy nocami przy świeczce szyła biało-czerwone opaski.

Całej rodzinie udało się szczęśliwie przetrwać wojnę i po jej zakończeniu wrócić w rodzinne strony. Niestety, domu w Stołężynie już nie było - rozebrali go Niemcy, a ziemię przejęła miejscowa Rolnicza Spółdzielnia Produkcyjna. Rodzina Dutkiewiczów otrzymała poniemieckie gospodarstwo w Łeknie (gmina Wągrowiec).

Okres powojenny

W okresie powojennym Antoni Dutkiewicz również wielokrotnie dał wyraz swojej nieugiętości, odwadze oraz wierności zasadom i wyznawanym wartościom. Mimo tego, iż wychowywał piątkę dzieci (w 1946 r. przyszła na świat najmłodsza córka - Teresa Urszula) i był członkiem AK, w ciężkich latach powojennych stalinowskiej Polski w swoim domu w Łeknie ukrywał dwóch poszukiwanych "wrogów systemu komunistycznego" - swojego brata Floriana (w 1939 r. oficera Wojska Polskiego, uciekiniera z transportu do Katynia) i towarzysza z partyzantki - porucznika AK Władysława Kulkę.

Mimo utrudnień ze strony władzy komunistycznej, dotkliwych zwłaszcza dla jego dzieci (brak dostępu do wyższych form edukacji - nieprzyjmowanie do szkół średnich, na studia wyższe, do pracy), nie wyrzekł się swoich zasad i nie zmienił postępowania. Jako były żolnierz Armii Krajowej, brat Floriana (przedwojennego oficera WP, uciekiniera z Katynia) i Anastazji (która z mężem Janem Januchowskim z Ochodzy, przed wojną policjantem w Janowej Dolinie na Wołyniu, przeżyła wywózkę do Kazachstanu, a potem przeszła szlak bojowy Armii Andersa i emigrowała do Kanady) Antoni i jego rodzina byli poddawani nieustannym szykanom.

Do końca życia - od momentu, gdy tylko sytuacja polityczna nieco się zmieniła - pozostał aktywnym działaczem społecznym. Poza prowadzeniem gospodarstwa rolnego był też społecznym opiekunem terenowym na terenie gminy Wągrowiec (lata 1960 - 72), wieloletnim przewodniczącym rady parafialnej w Łeknie, działał w kółkach rolniczych i w związku pszczelarzy. Cieszył się powszechnym szacunkiem i uznaniem, świadczy o tym między innymi fakt, że był ojcem chrzestnym ponad sześćdziesięciu osób. Zmarł 7 lutego 1985 r. w Wągrowcu i został pochowany w Łeknie.

Ordery i odznaczenia

Brązowy Krzyż Zasługi

Odznaka Wojsk Wielkopolskich

Krzyż Wielkopolskich Powstań

Medal za Wojnę 1918/21

Wielkopolski Krzyż Powstańczy

Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski

Medal Niepodległości

Krzyż Partyzancki

Życie prywatne

Antoni Dutkiewicz wychował pięcioro dzieci i doczekał się dziewięciorga wnuków. Jego życie - poza walką o wolną Polskę - wypełnione było pracą na roli. Prowadził kolejno gospodarstwa w Sieńsku, Łosińcu, Stołężynie i Łeknie. Hodował wszystkie zwierzęta gospodarskie, miał też pasiekę. Jego pasją były konie, miał ulubioną klacz Kasztankę. Wieczorami po pracy grywał na akordeonie, grał w szachy lub czytał książki - szczególnie powieści historyczne. Był bardzo lubianą i szanowaną osobą, miał wielu przyjaciół. Chętnie pomagał innym, był wyjątkowo spokojnym i skromnym człowiekiem, dobrym i łagodnym.

Znaczenie postaci dla jej współczesnych i potomnych

Antoni Dutkiewicz całe życie służył ojczyźnie. Brał udział w I i II wojnie światowej oraz w wojnie polsko-bolszewckiej. Bez wahania wstąpił w szeregi powstańców wielkopolskich i konspiracyjnej Armii Krajowej. Wielokrotnie narażał swe życie, odnosił rany; przebywał też w niemieckim obozie jeńców wojennych. Służył reż społeczeństwu w czasie pokoju pełniąc rozmaite funcje społeczne (np. sołtys, społeczny opiekun terenowy). Swe wspomnienia z Powstania Wielkopolskiego przekazywał młodym ludziom biorąc udział w spotkaniach organizowanych przez Szkołę Podstawową im. Powstańców Wielkopolskich w Łeknie. Za swe zasługi Antoni Dutkiewicz otrzymał tytuł "Zasłużonego dla Gminy Wągrowiec" oraz wiele orderów, odznaczeń, dyplomów. Jego nazwisko widnieje też na tablicy pamiątkowej poświęconej Powstańcom Wielkopolskim w Łeknie.

Źródła

1. Władysław Purczyński "Wągrowiec w dobie Powstania Wielkopolskiego 1918 – 1919", Wągrowiec 1998

2. Piotr Paliński "Powiat wągrowiecki pod względem geograficzno – statystyczno – topograficzno – historycznym", Wągrowiec 1932

3. Władysław Purczyński "Społeczeństwo Ziemi Wągrowieckiej w dobie Powstania Wielkopolskiego i w walce o granice wschodnią Rzeczypospolitej w latach 1918 – 1920", Wągrowiec 2008

4. Tomasz Szeszycki "Zapomniani zwycięzcy. Znane, mało znane i nieznane wydarzenia z powstania wielkopolskiego 1918 – 1919" (rozdz. "Dzieje oddziału powstańczego z Łekna"), Szczecin 2010

5. "Kronika Katolickiej Szkoły Powszechnej w Długiej Wsi"

6. "Książka główna katolickiej szkoły w Długiejwsi"

7. Wywiady z córkami Antoniego Dutkiewicza: Marią Marmurowicz, Anną Dutkiewicz i Teresą Łukaszewską.

English abstract

Antoni Dutkiewicz was born on 13 August 1899 in Sienno and died on 7 February 1985 in Wągrowiec. He was buried in Łekno. He was a soldier, rebel during the Wielkopolska Uprising, and social activist. In 1906 – 1907 he went on strike and rebelled against educating in the German language in the school in Ochodza. Antoni Dutkiewicz was a soldier in the Prussian Army during the First World War. As a rebel in the Greater Poland Uprising of 1918-1919 he participated in the liberation of the town of Wągrowiec on 30 December 1918 and then he fought in the Northern Front. He was a soldier in the Wielkopolska Army and the 58th Regiment of the Wielkopolska Infantry in 1920 – 1923 as well as a participant of the Polish – Soviet War. In the interwar period Antoni Dutkiewicz was a Gromada Sienno village administrator (until 1937). He supported the school in Długa Wieś and local youth organizations. During the Second World War he was in the Poznan Army, took part in the Battle of the Bzura, and became a war prisoner at the camp of Altengrabow. After returning to the country, he was a soldier in the Home Army in the poviat of Minsk Mazowiecki. After the war he was a devoted social activist in Łekno and Wagrowiec commune. In recognition of his war merits and social activity Antoni Dutkiewicz received numerous medals.

Autorzy

Biogram przygotował zespół uczniowski w składzie:
Zuzanna Janaszczak, Natalia Wojciechowska, Klaudia Olender, Wiktoria Janaszczak, Kamila Głos, Maja Kamińska, Paulina Świder
Nauczyciel prowadzący: Agnieszka Dzierzgowska
Szkoła Podstawowa im. Ks. Jakuba Wujka w Siennie
Gmina Wągrowiec, powiat wągrowiecki

Kalendarium:

  • 1940 ― wysiedlenie do Genera...
  • 1935 ― sołtys Gromady Sienno
  • 1939 ― pobyt w obozie jeniec...
  • 1919 ― udział w wojnie polsk...
  • 1917 ― służba w armii pruski...
  • 1918 ― udział w Powstaniu Wi...
  • 1899 ― Narodziny bohatera
  • 1906 ― udział w strajku szko...
  • 1918 ― udział w wyzwoleniu W...
  • 1930 ― Ślub bohatera
  • 1939 ― żołnierz Armii Poznań...
  • 1985 ― Śmierć bohatera

Cytaty:

  • „Był takim dobrym człow...”
  • „sołtys tutejszej groma...”

Zobacz też:

  • > II wojna światowa...
  • > I wojna światowa ...
  • > kampania wrześnio...
  • > rozbiory Polski
  • > powstanie wielkop...
  • > miejsce zamieszka...
  • > Miejsce śmierci b...
  • > miejsce zamieszka...
  • > miesce wysiedleni...
  • > Armia Krajowa (AK)
  • > Armia Wielkopolska
  • > Dowbor-Muśnicki Józef